Soạn bài Chùm ca dao về quê hương đất nước Ngữ văn lớp 6 trang 89 Bộ SGK thống nhất Tập 1

Chùm ca dao về quê hương đất nước là nội dung được giới thiệu trong chương trình Ngữ văn 6, bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống, tập 1. Qua những câu ca dao giàu hình ảnh và cảm xúc, học sinh có cơ hội khám phá vẻ đẹp của quê hương, đất nước, đồng thời cảm nhận tình yêu, niềm tự hào của cha ông đối với những miền quê thân thuộc.

Soạn bài Chùm ca dao về quê hương đất nước giúp các em học sinh lớp 6 chuẩn bị bài đầy đủ trước khi đến lớp, đồng thời nắm được những kiến thức trọng tâm về nội dung và nghệ thuật của các bài ca dao. Tài liệu được trình bày khoa học, bám sát các câu hỏi trong sách giáo khoa, giúp học sinh dễ dàng tham khảo và vận dụng khi học bài.

1. Soạn Chùm ca dao về quê hương đất nước siêu ngắn

Trả lời câu hỏi

Câu 1. (trang 92 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Đọc các bài ca dao 1,2 và cho biết: Mỗi bài ca dao có mấy dòng? Cách phân bổ số tiếng trong mỗi dòng cho thấy đặc điểm gì của thơ lục bát?

Hướng dẫn giải:

- Số dòng: 4 dòng.

- Số tiếng ở mỗi dòng: dòng 1 và dòng 3 có 6 tiếng, dòng 2 và dòng 4 có 8 tiếng.

=> Các câu thơ lục bát bao gồm các cặp câu tạo thành một bài.

Câu 2. (trang 92 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Đối chiếu với những điều được nêu trong mục Tri thức ngữ văn ở đầu bài học, hãy xác định cách gieo vần, ngắt nhịp và phối hợp thanh điệu trong các bài ca dao 1, 2.

Hướng dẫn giải:

- Bài ca dao 1:

• Cách gieo vần: đà - gà, Xương - gương.
• Thanh điệu: tiếng đà, Xương, sương, Hồ là thanh bằng; tiếng trúc, Võ, tỏa, Thái là thanh trắc.
• Nhịp thơ: 2/2/2

- Bài ca dao 2:

• Cách gieo vần: xa - ba, đồng - trông
• Thanh điệu: tiếng xa, đồng, trông, Cờ là thanh bằng; tiếng Lạng, núi, lại là thanh trắc.
• Nhịp thơ: 4/4.

Câu 3. (trang 92 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

So với hai bài ca dao đầu, bài ca dao 3 là bài lục bát biến thể. Hãy chỉ ra tính chất biến thể của thơ lục bát trong bài ca dao này trên các phương diện: số tiếng trong mỗi dòng, cách gieo vần, cách phối hợp thanh điệu…

Hướng dẫn giải:

- Số tiếng mỗi dòng: câu 1, 2 và 4 là 8 tiếng, câu 3 là 6 tiếng.

- Cách gieo vần: không theo quy tắc

Câu 4. (trang 92 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Trong cụm từ mặt gương Tây Hồ, tác giả đã sử dụng biện pháp tu từ nào? Hãy nêu tác dụng của biện pháp tu từ đó.

Hướng dẫn giải:

- Biện pháp tu từ: ẩn dụ

- Tác dụng: vẻ đẹp của thiên nhiên

Câu 5. (trang 92 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Nêu cảm nhận của em về tình cảm tác giả dân gian gửi gắm trong lời nhắn gửi: “Ai ơi đứng lại mà trông”. Hãy tìm một số câu ca dao, tục ngữ có sử dụng từ ai hoặc có lời nhắn ai ơi.

Hướng dẫn giải:

- Tình cảm mà tác giả dân gian muốn gửi gắm: yêu thương quê hương, trân trọng nguồn cội

- Một số bài ca dao, tục ngữ:

Ai ơi đừng bỏ ruộng hoang
Bao nhiêu tấc đất tấc vàng bấy nhiêu

Câu 6. (trang 92 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Bài ca dao 3 đã sử dụng những từ ngữ, hình ảnh để miêu tả thiên nhiên xứ Huế? Những từ ngữ, hình ảnh đó giúp em hình dung như thế nào về cảnh sông nước nơi đây.

Hướng dẫn giải:

- Bài ca dao 3 đã sử dụng từ ngữ, hình ảnh: Đông Ba, Đập Đá, Vĩ Dạ, ngã ba Sình, bóng trăng, tiếng hò.

- Cảnh sông nước xứ Huế: thơ mộng, êm đềm.

Câu 7. (trang 92 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Các bài ca dao trữ tình thường bộc lộ trực tiếp tình cảm, cảm xúc của con người. Qua chùm ca dao trên, em cảm nhận được gì về tình cảm của tác giả nhân dân đối với quê hương đất nước.

Hướng dẫn giải:

Tình cảm yêu mến chân thành, sâu sắc.

Viết kết nối với đọc

Viết đoạn văn (khoảng 5 - 7 câu) nêu cảm nghĩ của em về một danh lam thắng cảnh của quê hương đất nước.

Hướng dẫn giải:

- Giới thiệu chung về danh lam thắng cảnh của quê hương, đất nước

- Những nét đẹp độc đáo, ấn tượng

- Tình cảm dành cho danh lam thắng cảnh

2. Soạn Chùm ca dao về quê hương đất nước chi tiết

2.1 Trước khi đọc

1. Với em, quê hương yêu dấu là nơi em sinh ra và lớn lên. Những ấn tượng đẹp đẽ và sâu sắc nhất về quê hương: phong cách trữ tình, con người thân thiện, hiểu khách.

2. Bài thơ thích nhất về quê hương: Quê hương (Đỗ Trung Quân)

2.2 Đọc văn bản

1. Bài 1

Gió đưa cành trúc la đà,
Tiếng chuông Trấn Võ canh gà Thọ Xương.
Mịt mờ khói toả ngàn sương,
Nhịp chày Yên Thái, mặt gương Tây Hồ.

- Nội dung: Vẻ đẹp của mảnh đất Thăng Long thuở xưa

- Những nét đẹp tiêu biểu: tiếng chuông Trấn Võ, canh gà Thọ Xương, nhịp chày Yên Thái, mặt gương Tây Hồ.

2. Bài 2

Ðường lên xứ Lạng bao xa?
Cách ba quả núi với ba quãng đồng.
Ai ơi đứng lại mà trông,
Kìa núi thành Lạng kìa sông Tam Cờ.

- Nội dung: Vẻ đẹp của mảnh đất xứ Lạng.

- Lời nhắn nhủ phải ghi nhớ quê hương, nguồn cội.

3. Bài 3

Đò từ Đông Ba, đò qua Đập Đá,
Đò về Vĩ Dạ, thẳng ngã ba Sình.
Lờ đờ bóng ngả trăng chênh,
Tiếng hò xa vọng, nặng tình nước non.

- Nội dung: Vẻ đẹp của mảnh đất xứ Huế.

- Những địa danh tiêu biểu: Đông Ba, Đập Đá. Vĩ Dạ, ngã ba Sình.

- Nét đẹp của xứ Huế mộng mơ, êm đềm .

2.3 Sau khi đọc

Trả lời câu hỏi

Câu 1. (trang 92 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Đọc các bài ca dao 1,2 và cho biết: Mỗi bài ca dao có mấy dòng? Cách phân bổ số tiếng trong mỗi dòng cho thấy đặc điểm gì của thơ lục bát?

Hướng dẫn giải:

- Mỗi bài ca dao có 4 dòng.

- Cách phân bổ số tiếng ở mỗi dòng: dòng 1 và dòng 3 có 6 tiếng, dòng 2 và dòng 4 có 8 tiếng.

- Cách phân bổ số tiếng này cho thấy các câu thơ lục bát bao gồm các cặp câu tạo thành một bài.

Câu 2. (trang 92 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Đối chiếu với những điều được nêu trong mục Tri thức ngữ văn ở đầu bài học, hãy xác định cách gieo vần, ngắt nhịp và phối hợp thanh điệu trong các bài ca dao 1, 2.

Hướng dẫn giải:

- Bài ca dao 1:

• Cách gieo vần: đà - gà, Xương - gương.
• Thanh điệu: tiếng đà, Xương, sương, Hồ là thanh bằng; tiếng trúc, Võ, tỏa, Thái là thanh trắc.
• Nhịp thơ: 2/2/2

- Bài ca dao 2:

• Cách gieo vần: xa - ba, đồng - trông
• Thanh điệu: tiếng xa, đồng, trông, Cờ là thanh bằng; tiếng Lạng, núi, lại là thanh trắc.
• Nhịp thơ: 4/4.

Câu 3. (trang 92 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

So với hai bài ca dao đầu, bài ca dao 3 là bài lục bát biến thể. Hãy chỉ ra tính chất biến thể của thơ lục bát trong bài ca dao này trên các phương diện: số tiếng trong mỗi dòng, cách gieo vần, cách phối hợp thanh điệu…

Hướng dẫn giải:

- Số tiếng mỗi dòng: Câu 1, 2 và 4 là 8 tiếng, câu 3 là 6 tiếng.

- Cách gieo vần: Không tuân theo quy tắc

Câu 4. (trang 92 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Trong cụm từ mặt gương Tây Hồ, tác giả đã sử dụng biện pháp tu từ nào? Hãy nêu tác dụng của biện pháp tu từ đó.

Hướng dẫn giải:

- Biện pháp tu từ: ẩn dụ

- Tác dụng: Cho thấy vẻ đẹp của mặt nước Tây Hồ trong xanh, tĩnh lặng.

Câu 5. (trang 92 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Nêu cảm nhận của em về tình cảm tác giả dân gian gửi gắm trong lời nhắn gửi: “Ai ơi đứng lại mà trông”. Hãy tìm một số câu ca dao, tục ngữ có sử dụng từ ai hoặc có lời nhắn ai ơi.

Hướng dẫn giải:

- Tình cảm mà tác giả dân gian muốn gửi gắm: lời nhắc nhở phải ghi nhớ quê hương, cội nguồn dân tộc.

- Một số bài ca dao, tục ngữ:

Ai ơi đứng lại mà trông,

Kìa vạc nấu đó, kìa sông đãi bìa.

*

Ai ơi đừng bỏ ruộng hoang
Bao nhiêu tấc đất tấc vàng bấy nhiêu.

*

Ai ơi bưng bát cơm đầy
Dẻo thơm một hạt đắng cay muôn phần.

Câu 6. (trang 92 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Bài ca dao 3 đã sử dụng những từ ngữ, hình ảnh để miêu tả thiên nhiên xứ Huế? Những từ ngữ, hình ảnh đó giúp em hình dung như thế nào về cảnh sông nước nơi đây.

Hướng dẫn giải:

- Bài ca dao 3 đã sử dụng từ ngữ, hình ảnh: Đông Ba, Đập Đá, Vĩ Dạ, ngã ba Sình, bóng trăng, tiếng hò.

- Cảnh sông nước xứ Huế: thơ mộng, êm đềm.

Câu 7. (trang 92 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Các bài ca dao trữ tình thường bộc lộ trực tiếp tình cảm, cảm xúc của con người. Qua chùm ca dao trên, em cảm nhận được gì về tình cảm của tác giả nhân dân đối với quê hương đất nước.

Hướng dẫn giải:

• Tình yêu quê hương đất nước.
• Lòng tự hào trước vẻ đẹp của quê hương.

Viết kết nối với đọc

Viết đoạn văn (khoảng 5 - 7 câu) nêu cảm nghĩ của em về một danh lam thắng cảnh của quê hương đất nước.

Hướng dẫn giải:

Hà Nội - thủ đô của nước Việt Nam là quê hương của em. Đó là một thành phố rất rộng lớn và sôi động. Nơi đây có rất nhiều tòa nhà cao tầng mọc lên san sát nhau. Hai bên đường là các cửa hàng, quán ăn luôn tấp nập người mua bán. Ở Hà Nội có nhiều điểm tham quan rất nổi tiếng như hồ Gươm, tháp Rùa, đền Ngọc Sơn, chùa Một Cột, Văn miếu Quốc Tử Giám, Hoàng Thành Thăng Long… thu hút nhiều khách du lịch. Con người Hà Nội rất thanh lịch, hiếu khách. Mỗi mùa, Hà Nội lại mang một nét đẹp riêng. Hà Nội không chỉ hiện đại mà còn cổ kính. Mỗi nét đẹp đều khiến con người say mê. Em yêu tất cả mọi thứ thuộc về thành phố này.