Đề cương ôn thi giữa học kì 2 môn Ngữ văn lớp 10 năm 2025 - 2026 (Sách mới) Ôn tập giữa học kì 2 Văn 10 sách KNTT, Cánh diều, CTST (Cấu trúc mới)

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ………

TRƯỜNG THPT ……

NỘI DUNG ÔN TẬP GIỮA HỌC KỲ II

Môn: NGỮ VĂN

Khối: 10

Năm học: 2025-2026

ĐỌC

- Vận dụng được hiểu biết về bối cảnh lịch sử, văn hóa, về tác giả và thể loại vào việc đọc hiểu các tác phẩm tiêu biểu của Nguyễn Trãi.

- Phân tích/cảm nhận và đánh giá được giá trị nội dung, nghệ thuật tiêu biểu của thơ văn Nguyễn Trãi; qua đó thấy được vẻ đẹp con người, thơ văn và những đóng góp của ông cho

sự phát triển của văn học dân tộc.

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT

Thực hành nhận biết và phân tích tác dụng của biện pháp tu từ liệt kê trong văn bản.

VIẾT

- Viết được văn bản nghị luận văn học: phân tích, cảm nhận hay đánh giá một tác phẩm, một đoạn trích thơ văn Nguyễn Trãi.

- Bài viết phải đảm bảo bố cục một bài nghị luận văn học.

ĐỌC

TIỂU THUYẾT

TRUYỆN NGẮN

- Tác phẩm tự sự cỡ lớn, có khả năng phản ánh đời sống rộng lớn, không bị giới hạn.

- Cốt truyện phức tạp, được xây dựng trên nhiều sự kiện, nhiều mối xung đột

- Nhân vật đa dạng, nhiều tuyến, với diễn biến tâm lí phức tạp

- Tác phẩm tự sự cỡ nhỏ, hướng tới khắc họa một hiện tượng trong đời sống

- Cốt truyện thường diễn ra trong thời gian, không gian hạn chế; kết cấu thường đơn giản, có ít nhân vật; chú ý xây dựng nội dung cô đúc, chi tiết có sức ám ảnh, ý tưởng sắc sảo được thể hiện qua tình huống bất ngờ, lời văn

hàm súc, mang nhiều ẩn ý.

- Điểm nhìn nghệ thuật: vị trí quan sát của người kể chuyện trong tương quan với nhân vật, sự việc được trần thuật.

- Người kể chuyện hạn tri: thường là người kể chuyện theo ngôi kể thứ nhất, thường trực tiếp tham dự hoặc chứng kiến các sự việc xảy ra trong truyện nên không biết được những diễn biến trong suy nghĩ, cảm xúc của nhân vật khác…

- Người kể chuyện toàn tri: thường là người kể chuyện theo ngôi thứ ba, không trực tiếp

tham gia câu chuyện nhưng là người quan sát toàn năng, biết hết tất cả mọi việc…

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT

Nhận biết được đặc điểm, tác dụng và biết sử dụng biện pháp tu từ chêm xen.

VIẾT

Viết được văn bản nghị luận văn học: phân tích, đánh giá một tác phẩm truyện hoặc một đoạn trích trong truyện.

Bài viết phải đảm bảo bố cục một bài nghị luận văn học.

* Mở bài: Nêu vấn đề nghị luận

* Thân bài: Triển khai vấn đề nghị luận:

- Phân tích bối cảnh, sự kiện chính…

- Phân tích, nhận xét ngoại hình, hành động, phẩm chất, tính cách …của nhân vật

- Đánh giá chung

+ Giá trị nội dung, tư tưởng…

+ Nhận xét, đánh giá về nghệ thuật xây dựng nhân vật, tác phẩm

* Kết bài: Khái quát vấn đề và nêu thông điệp tác giả gửi gắm.

TRƯỜNG THPT ………

BỘ MÔN NGỮ VĂN

ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP GIỮA KÌ II - LỚP 10

NĂM HỌC 2025- 2026

Nội dung

Kiến thức

1. Quá trình hình thành

Văn học trung đại Việt Nam hình thành, phát triển trong khoảng thời gian từ thế kỉ X đến hết thế kỉ XIX, trong thời kì phong kiến.

2. Đặc điểm chung

- Gồm hai bộ phận: văn học viết bằng chữ Hán và văn học viết bằng chữ Nôm.

- Văn học trung đại Việt Nam có liên hệ mật thiết với nguồn mạch văn học dân gian; đồng thời tiếp thu một cách chọn lọc, sáng tạo tinh hoa của nhiều nền văn học trong khu vực, đặc biệt là văn học cổ điển Trung Hoa.

- Văn học trung đại Việt Nam luôn gắn bó sâu sắc với vận mệnh của quốc gia, dân tộc, thể hiện rõ tinh thần yêu nước và đề cao các giá trị nhân văn, nhân đạo.

- Văn học trung đại mang tính quy phạm, sáng tác văn học phải tuân theo những quy định chặt chẽ có tính khuôn mẫu, từ quan điểm sáng tác, kiểu tư duy nghệ thuật, hình thức thể loại đến hệ thống thi liệu và các thủ pháp ngôn ngữ,...

3. Các tác giả

Nền văn học trung đại Việt Nam được tạo dựng bởi các thế hệ trí thức giàu ý thức tự tôn dân tộc. Tác giả văn học trung đại Việt Nam hấp thụ tinh hoa văn hoá dân gian của người Việt và tiếp nhận ảnh hưởng của các hệ tư tưởng Nho, Phật, Đạo theo xu hướng dân tộc hoá. Nhiều tác giả là anh hùng dân tộc có đóng góp to lớn cho sự nghiệp dựng nước và giữ nước.

4. Văn nghị luận Việt Nam trung đại

Văn nghị luận Việt Nam thời trung đại có thành tựu rất phong phú, được viết theo nhiều thể văn khác nhau như hịch, cáo, chiếu, biểu thư, trát, luận thuyết, tự, bạt,... Văn nghị luận thời trung đại thường có bố cục mang tính quy phạm Với các phần đảm nhiệm những chức năng cụ thể, lời văn chứa nhiều điển tích, điển cố, lập luận chặt chẽ,... Trong đó, hịch, cáo, chiếu, thư là những thể văn tiêu biểu nhất.

Nội dung

Người kể chuyện ngôi thứ nhất

Người kể chuyện ngôi thứ ba

1. Khái niệm

Người kể chuyện ngôi thứ nhất là người kể xưng “tôi” hoặc một hình thức tự xưng tương đương.

Người kể chuyện ngôi thứ ba là người kể chuyện ẩn danh, không trực tiếp xuất hiện trong tác phẩm như một nhân vật, không tham gia vào mạch vận động của cột truyện và chỉ được nhận biết qua lời kể.

2. Đặc điểm

- Tuỳ theo mức độ tham gia vào mạch vận động cốt truyện, người kể chuyện ngôi thứ nhất có thể là nhân vật chính, nhân vật phụ, người chứng kiến, người kể lại câu chuyện được nghe từ người khác hay xuất hiện với vai trò tác giả “lộ diện”.

- Người kể chuyện ngôi thứ nhất thường là người kể chuyện hạn trị (không biết hết mọi chuyện), trừ trường hợp ở vai trò tác giả “lộ diện” vận dụng quyền năng “biết hết" của mình.

Người kể chuyện ngôi thứ ba có khả năng nắm bắt tất cả những gì diễn ra trong câu chuyện, kể cả những biểu hiện sâu kín trong nội tâm nhân vật, do vậy có khả năng trở thành người kể chuyện toàn tri (biết hết mọi chuyện), song người kể chuyện ngôi thứ ba có sử dụng quyền năng toàn trị hay không còn tuỳ thuộc vào nguyên tắc tổ chức truyện kể của từng tác phẩm.

3. Lời người kể chuyện

Lời người kể chuyện là lời kể, tả, bình luận của người kể chuyện, có chức năng khắc hoạ bối cảnh, thời gian, không gian, miêu tả sự việc, nhân vật, thể hiện cách nhìn nhận, thái độ đánh giá đối với sự việc, nhân vật.

4. Lời nhân vật

Lời của nhân vật là lời nói gắn với ý thức và cách thể hiện của nhân vật trong hình thức lời nói trực tiếp hay gián tiếp.

5. Quyền năng của người kể chuyện

Thể hiện ở phạm vi miêu tả, phân tích, lí giải và mức độ định hướng đọc trong việc cắt nghĩa, đánh giá sự kiện, nhân vật được khắc hoạ trong tác phẩm văn học.

Nội dung

Kiến thức

1. Khái niệm

Cảm hứng chủ đạo của một tác phẩm văn học là tình cảm, thái độ được thể hiện xuyên suốt tác phẩm đối với những vấn đề cuộc sống được nêu ra. Cảm hứng chủ đạo chi phối hình thức thể hiện, toát lên từ toàn bộ tác phẩm và có khả năng tác động mạnh vào cảm xúc của người tiếp nhận.

TT

Kĩ năng

Nội dung/đơn vị kĩ năng

Mức độ nhận thức

Tổng

%

điểm

Nhận biết

Thông hiểu

Vận dụng

Vận dụng cao

TL

TL

TL

TL

1

Đọc hiểu

Đọc - hiểu thơ trữ tình ( thơ Nôm

Nguyễn Trãi)

2

1

1

40

2

Viết

Viết đoạn văn nghị luận về bài thơ(1

phương diện nội dung, nghệ

thuật…)

1*

1*

1*

1*

20

Viết bài văn nghị luận về một vấn đề xã hội.

1*

1*

1*

1*

40

Tỷ lệ

22,5%

35%

42,5%

100

%

SỞ GD VÀ ĐT ......

TRƯỜNG THPT ..............

HƯỚNG DẪN ÔN TẬP CUỐI HỌC KỲ II

(Năm học 2025-2026)

MÔN: NGỮ VĂN - LỚP 10

Nội dung

Kiến thức

1. Tình cảm, cảm xúc trong thơ

Là những rung động nội tâm, những cảm nhận của nhà thơ về cuộc sống. Tình cảm, cảm xúc trong thơ đánh thức những rung động tinh tế trong trái tim người đọc.

2. Cảm hứng chủ đạo trong thơ

Cảm hứng chủ đạo trong thơ là trạng thái tình cảm mãnh liệt, say đắm xuyên suốt tác phẩm thơ, tác động đến cảm xúc của những người tiếp nhận tác phẩm. Một tác phẩm thơ có thể có nhiều cảm hứng, nhưng chỉ có một cảm hứng chủ đạo vì đó là cảm hứng chính, bao trùm tác phẩm.

Nội dung

Kiến thức

1. Khái niệm

Là loại văn bản chủ yếu sử dụng lí lẽ và bằng chứng nhằm thuyết phục người đọc, người nghe về một quan điểm, tư tưởng. Sức mạnh của văn nghị luận là ở tính hệ thống của luận điểm, ở tính sắc bén, chặt chẽ của lập luận, ở bằng chứng xác thực, ở niềm tin vào chân lí, chính nghĩa; sự trung thực, chân thành trong tình cảm, cảm xúc của người viết, người nói.

2. Bối cảnh, lịch sử văn hóa trong văn nghị luận

Bối cảnh lịch sử, văn hóa, xã hội là điều kiện, hoàn cảnh lịch sử, văn hóa, xã hội liên quan đến văn bản, giúp cho việc hiểu văn bản được sâu sắc hơn. Với việc đọc hiểu văn bản nghị luận cũng vậy, cần tìm hiểu bối cảnh ra đời của tác phẩm để hiểu rõ mục đích viết, nội dung của văn bản.

Nội dung

Kiến thức

1. Khái niệm

Văn nghị luận trung đại mang các đặc điểm của văn nghị luận nói chung nhưng cũng có một số khác biệt đáng lưu ý: tính quy phạm về thể văn, ngôn ngữ và thường có tính chất tổng hợp “bất phân” giữa văn với sử, với triết, giữa văn hình tượng với văn luận lí….

Câu

Đáp án

Điểm

Câu 1

Biểu cảm, nghị luận

0,5 điểm

Câu 2

Thất ngôn xen lục ngôn

0,5 điểm

Câu 3

Hai câu luận

0,5 điểm

Câu 4

Ở bầu thì tròn, ở ống thì dài

0,5 điểm

Câu 5

Hai câu thơ khuyên mọi người cần phải biết sống hòa đồng, thích nghi cùng hoàn cảnh.

0,5 điểm

Câu 6

Sử dụng hệ thống hình ảnh mang tính ước lệ, tượng trưng.

0,5 điểm

Câu 7

Cần phải biết chọn bạn mà chơi, nên chơi với người tốt, người khôn, tránh kết giao với người xấu.

0,5 điểm

Câu 8

Liệt kê 3 câu tục ngữ được sử dụng trong bài thơ:

- Ở bầu thì tròn, ở ống thì dài

- Gần mực thì đen, gần đèn thì sáng

- Ở gần nhà giàu đau răng ăn cốm - Ở gần kẻ trộm ốm lưng chịu đòn

Tác dụng của việc sử dụng các câu tục ngữ này:

- Các câu tục ngữ trên đều được đúc kết từ kinh nghiệm sống của cha ông để lai, việc vận dụng tục ngữ khiến lời thơ thêm sâu sắc, hàm súc, tự nhiên. Bài học đưa ra gần gũi, dễ hiểu với mọi người.

- Các câu thành ngữ còn giúp bài thơ mang sắc thái dân gian độc đáo.

0,5 điểm

Câu 9

Hai câu thơ kết:

Ở đấng thấp thì nên đấng thấp.

Đen gần mực đỏ gần son.

- Lập luận theo cấu trúc nguyên nhân - kết quả, hai câu kết thể hiện quan điểm sống của tác giả: Hoàn cảnh có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển tính cách và phẩm chất con người.

- Suy nghĩ của tác giả sâu sắc, mới mẻ, thẳng thắn, là kết quả những trải nghiệm, những cảm nhận tinh tế về cuộc sống

1,0 điểm

Câu 10

- (Nếu) đồng tình, lí giải:

+ Chơi cùng người xấu, người dại, nếu không cảnh giác, sẽ bị nhiễm thói xấu và trở nên xấu hơn. Còn nếu cứ phải cảnh giác thì thật mệt mỏi.

+ Chơi cùng người khôn ngoan, sẽ học được những điều hay, lẽ phải, sẽ tốt hơn, tiến bộ hơn từ sự ảnh hưởng ấy.

- (Nếu) không đồng tình, lí giải:

+ Có nhiều người rất bản lĩnh, họ không bị ảnh hưởng bởi môi trường sống, dù có kết giao với người không tốt thì cũng không bị lung lay gì.

+ Có người không chịu thích nghi, học hỏi, chơi với người khôn cũng không học hỏi được gì.

1,0 điểm

Câu

Đáp án

Điểm

a. Đảm bảo cấu trúc bài nghị luận

Mở bài nêu được vấn đề, thân bài triển khai được vấn đề, kết bài khái quát được vấn đề.

0,25 điểm

0,25 điểm

2,5 điểm

0,5 điểm

0,5 điểm

b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận

Phân tích, đánh giá và những nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật của một tác phẩm thơ anh/chị đã học hoặc đã đọc.

c. Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm

Học sinh có thể triển khai theo nhiều cách, nhưng cần vận dụng tốt các thao tác lập luận, kết hợp chặt chẽ giữa lí lẽ và dẫn chứng. Dưới đây là một vài gợi ý cần hướng tới:

- Giới thiệu tác phẩm trữ tình (tên tác phẩm, thể loại, tác giả,…)

- Nêu nội dung khái quát cần phân tích, đánh giá.

- Xác định chủ đề của tác phẩm trữ tình.

- Phân tích, đánh giá chủ đề của tác phẩm.

- Phân tích một số nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật của tác phẩm (phù hợp với đặc trưng của thơ trữ tình hoặc văn xuôi trữ tình).

- Đánh giá tác dụng của những nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật trong việc thể hiện chủ đề của tác phẩm.

- Khẳng định lại một cách khái quát những đặc sắc về nghệ thuật và nét độc đáo về chủ đề của tác phẩm.

- Nêu tác động của tác phẩm đối với bản thân hoặc cảm nghĩ sau khi đọc, thưởng thức tác phẩm.

d. Chính tả, ngữ pháp

Đảm bảo chuẩn chính tả, ngữ pháp Tiếng Việt.

e. Sáng tạo

- Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề nghị luận; có cách diễn đạt mới mẻ.