Giáo án Chuyên đề Ngữ văn 10, 11, 12 tích hợp Năng lực số (Cả năm) Giáo án NLS Chuyên đề học tập Ngữ văn THPT (Full)

HOẠT ĐỘNG CỦA GV-HS

YÊU CẦU CẦN ĐẠT

Nhiệm vụ 1: Tìm hiểu các khái niệm chung về văn học dân gian

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

- Chia lớp thành các nhóm khoảng 4-6 học sinh (tuỳ theo sĩ số lớp), các nhóm này sẽ là cố định trong suốt thời gian học chuyên đề 1

- GV chiếu câu hỏi yêu cầu học sinh thảo luận nhóm.

Dựa vào phần tri thức tổng quát trong sách giáo khoa, kết hợp với hiểu biết của bản thân em, hãy vẽ sơ đồ tư duy thể hiện các hiểu biết về văn học dân gian

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

Học sinh làm việc nhóm trong thời gian 10 phút

Vẽ sơ đồ tư duy trên giấy A0

Bước 3: Báo cáo, thảo luận

- Gọi 2 nhóm trình bày kết quả làm việc

- Các nhóm còn lại bổ sung, chỉnh sửa, nhận xét

Bước 4: Kết luận

- GV nhận xét chung, bổ sung, chỉnh sửa và kết luận

- HS ghi ý chính vào vở

I. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ VĂN HỌC DÂN GIAN.

1. Khái niệm

Văn học dân gian là những sáng tác nghệ thuật ngôn từ của nhân dân lao động, ra đời từ thuở xa xưa và vẫn tiếp tục phát triển cho đến hôm nay, được phổ biến chủ yếu bằng phương thức truyền miệng

2. Tính chất cơ bản

· Tính nguyên hợp: thể hiện cùng lúc tiếng nói của cả văn học và tín ngưỡng, triết lí, đạo đức,… là sản phẩm của nhiều chất liệu nghệ thuật

· Tình tập thể và truyền miệng: nhiều người cùng tham gia vào quá trình sáng tạo và lưu truyền tác phẩm VHDG, VHDG thường được lưu truyền bằng phương thức truyền miệng

· Tính diễn xướng: hoạt động lưu truyền vhdg gắn liền với việc biểu diễn trong những sinh hoạt mang tính cộng đồng

· Tính dị bản có nhiều văn bản giống nhau về chủ đề và nội dung chính, nhưng có một số sự khác biệt ở chi tiết hoặc lời văn

3. Các thể loại văn học dân gian

- Tự sự dân gian: thần thoại, truyền thuyết, truyện cổ tích, truyện ngụ ngôn, truyện cười, sử thi, truyện thơ dân gian

- Trữ tình: ca dao – dân ca

- Các câu nói kinh nghiệm: tục ngữ, câu đố, vè,

- Tích trò và sân khấu dân gian: tuồng, chèo, trò diễn sân khấu

Nhiệm vụ 2: Tìm hiểu về việc xác định đề tài, mục tiêu nội dung và lập kế hoạch nghiên cứu

Bước 1: chuyển giao nhiệm vụ

Làm việc cá nhân trong vòng 2 phút, đọc lại phần tri thức tổng quát và phần I trong sách giáo khoa

Chia các nhóm thành 2 đội: đội chuyên gia và đội phóng viên

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

Các nhóm cùng xem lại kiến thức trong sách giáo khoa và đặt ra các câu hỏi trong vòng 5 phút

Bước 3: Báo cáo, thảo luận

Các nhóm phóng viên sẽ đặt ra các câu hỏi cho nhóm chuyên gia, nội dung các câu hỏi liên quan đến các nội dung đề tài vấn đề, mục tiêu nghiên cứu

Bước 4: Kết luận

GV đưa ra kết luận

*Tích hợp phát triển năng lực số:

1.1.NC1a. HS cần biết cách biến vấn đề nghiên cứu thành các từ khóa tìm kiếm rõ ràng và cụ thể. Ví dụ: thay vì tìm "văn học dân gian", HS cần tìm "phân tích nhân vật Tấm trong Tấm Cám" hoặc "đặc điểm thể loại ca dao than thân" để tìm kiếm thông tin chính xác.

1.1.NC1b. HS cần sử dụng các phép toán tìm kiếm (dấu ngoặc kép "...", dấu trừ -, từ khóa filetype:pdf hoặc site:edu.vn), sử dụng công cụ tìm kiếm học thuật (Google Scholar) để tìm các bài báo, công trình nghiên cứu chính thống thay vì chỉ dùng công cụ tìm kiếm thông thường.

1.2.NC1a.HS cần kiểm tra tác giả (là nhà nghiên cứu, giáo sư hay chỉ là người dùng cá nhân?), nguồn xuất bản (trang web học thuật, sách in, hay blog cá nhân?), ngày xuất bản (thông tin có cũ không?), và kiểm chứng thông tin qua nhiều nguồn khác nhau trước khi trích dẫn vào báo cáo.

Nhiệm vụ 3: Thực hành xác định nhiệm vụ

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

Hãy lựa chọn đề tài, vấn đề để nghiên cứu, lập kế hoạch nghiên cứu từ những đề tài được gợi ý trong sách giáo khoa

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

Học sinh làm việc trong nhóm trong vòng 10 phút, thống nhất ý kiến

Bước 3: Báo cáo

Học sinh báo cáo lại đề tài, vấn đề nghiên cứu cho giáo viên

II. XÁC ĐỊNH ĐỀ TÀI, VẤN ĐỀ, MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ LẬP KẾ HOẠCH NGHIÊN CỨU.

1. Xác định đề tài, vấn đề nghiên cứu.

- Báo cáo nghiên cứu là loại văn bản trình bày kết quả tìm hiểu, khám phá sâu về một vấn đề xã hội hoặc văn học và những kiến giải riêng của người viết về vấn đề nghiên cứu đó trên cơ sở các thông tin phong phú thu thập được.

- Đề tài vấn đề nghiên cứu là đối tượng được lựa chọn để nghiên cứu.

- Đề tài vấn đề nghiên cứu văn học dân gian có thể được xác định ở các phạm vi khác nhau, liên quan đến nhiều đối tượng.

- Các đề tài có thể lựa chọn trong nghiên cứu văn học dân gian:

· Nghiên cứu một tác phẩm văn học dân gian

· Nghiên cứu một chi tiết, hình tượng trong các văn bản văn học dân gian

· Nghiên cứu mối quan hệ giữa văn học dân gian với đời sống văn hoá dân tộc và văn học nghệ thuật hiện nay

- Khi xác định vấn đề nghiên cứu, cần trả lời một số câu hỏi sau

· Vấn đề bạn lựa chọn có điểm gì hấp dẫn

· Vấn đề bạn lựa chọn có ý nghĩa gì với việc học tập của bạn

· Bạn có điều kiện thực tế để tìm hiểu vấn đề không

· Vấn đề bạn lựa chọn có phát huy sở trường học tập cảu bạn không?

2. Xác định mục tiêu, nội dung nghiên cứu.

- Mục tiêu nghiên cứu là trạng thái mong muốn có được sau khi tiến hành tìm cách nghiên cứu, giải quyết vấn đề.

- Mục tiêu cần cụ thể và sẽ định hướng những tri thức, kĩ năng mà người thực hiện cần huy động.

- Xác định mục tiêu, nội dung cần:

+ Bạn muốn rèn luyện thêm điều gì về tư duy và các kĩ năng tìm hiểu, nghiên cứu một vấn đề?

+ Việc tìm hiểu đề tài, vấn đề nghiên cứu giúp gì cho bạn trong việc mở rộng, nâng cao hiểu biết về văn học dân gian?

+ Bạn dự kiến những nội dung trọng tâm của đề tài, vấn đề cần tìm hiểu là gì?

3. Lập kế hoạch nghiên cứu

- Lập kế hoạch là dự kiến, hình dung và sắp xếp các bước cần tiến hành theo một trình tự thời gian hợp lí.

- Kế hoạch thường được trình bày dưới dạng bảng thể hiện rõ nội dung của từng hoạt động (nội dung từng công việc, cách tiến hành, thời gian dự kiến, sản phẩm, người thực hiện)

Nhiệm vụ 4: Tìm hiểu các cách thu thập thông tin

Bước 1: chuyển giao nhiệm vụ

Hãy đọc kĩ lại sách giao khoa, sau đó điền vào phiếu học tập số 2

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

Học sinh hoan thanh phiếu học tập trong 10 phút

Bước 3: thảo luận

Mời 1 -2 học sinh trinh bày phiếu học tập

Bước 4: Kết luận

Nhiệm vụ 5: Xử lí, tổng hợp thông tin

Bước 1: chuyển giao nhiệm vụ

Yêu cầu học sinh làm việc theo nhóm

Thảo luận nhóm:

Có những phương pháp xử lí, tổng hợp thông tin nào?

Làm cách nào để ghi lại thông tin ở mỗi phương pháp?

Tác dụng, ưu nhược điểm của mỗi phương pháp là gì?

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

HS làm việc nhóm 10 phút

Bước 3: Báo cáo thảo luận

Mời một số nhóm lên trình bày kết quả làm việc, học sinh thảo luận

Bước 4: Giáo viên kết luận

Nhiệm vụ về nhà: Thực hiện thu thập và xử lí thông tin, sử dụng các phương pháp phù hợp với chủ đề nhóm chọn.

Báo cáo việc thu thập và xử lí thông tin, lập hồ sơ tài liệu đối với đề tài, chủ đề được lựa chọn

- Là tổng hợp và sắp xếp văn bản, tài liệu có được trong quá trình tìm hiểu đề tài, vấn đề thành hồ sơ theo những nguyên tắc, phương pháp nhất định và mục tiêu nghiên cứu đã xác định.

- Hồ sơ tài liệu bao gồm:

+ Các tác phẩm có liên quan

+ Danh mục tài liệu tham khảo

+ Các tranh ảnh, số liệu, bảng biểu

+ Các nội dung ghi chép

+ Các minh chứng khác

II. THU THẬP THÔNG TIN

1. Sưu tầm tài liệu

- Các nguồn sưu tầm tài liệu:

+ Sách báo

+ Internet

- Cần trích dẫn tài liệu đúng quy định và ghi rõ nguồn gốc.

- Kĩ thuật ghi chép nhanh.

2. Phỏng vấn, tham khảo ý kiến chuyên gia

- Chuyên gia: nghệ nhân dân gian, nhà nghiên cứu văn học dân gian, hoặc giáo viên am hiểu về các vấn đề bạn đang nghiên cứu.

- Phỏng vấn:

+ Xác định mục đích phỏng vấn

+ Đối tượng được phỏng vấn

+ Cần chuẩn bị trước nội dung phỏng vấn

+ Hình thức: trực tiếp hoặc gián tiếp

+ Trong quá trình phỏng vấn cần bộc lộ kĩ năng tương tác với người được phỏng vấn.

3. Tìm hiểu, trải nghiệm thực tiễn

- Hoạt động trải nghiệm thực tiễn: chương trình sân khấu hoá tác phẩm văn học dân gian, các lễ hội văn hoá, nghe hát ru hoặc nghe kể chuyện cổ tích,..

- Ghi lại suy nghĩ, cảm xúc của bản thân ngay lúc đó vì điều này sẽ không có được nếu chỉ đọc văn bản.

III. XỬ LÍ, TỔNG HỢP THÔNG TIN

1. Ghi chú bên lề tài liệu

- Ghi lại những thông tin cần thiết liên quan đến nội dung của đề tài, vấn đề bạn đang tìm hiểu.

- Tác dụng: tóm lược, nhấn mạnh những nội dung cần thiết; kích thích trí não khi ghi nhớ thông tin và tránh tình trạng đạo văn.

- Có thể sử dụng giấy ghi chú dán bên lề với màu sắc đa dạng.

2. Sử dụng sơ đồ tư duy

- Ghi nhớ tốt hơn vì chỉ sử dụng các từ khoá.

- Sáng tạo hơn vì có thể viết, vẽ tuỳ theo ý bạn.

- Nâng cao khả năng tư duy vì bạn sẽ sử dụng được cả hai bán cầu não cùng một lúc.

- Có thể đưa ra các giải pháp để giải quyết vấn đề.

- Thấy được “bức tranh tổng thể” của nội dung cần ghi nhớ.

3. Sử dụng phương pháp ghi chú của Co-neo (Cornell)

- Phương pháp: cách xử lí thông tin theo hình thức chia trang giấy thành ba phần.

+ Cột bên phải: ghi lại thông tin, kiến thức cụ thể.

+ Cột bên trái: ghi lại các câu hỏi, ghi chú, gợi ý hoặc nội dung cần nhấn mạnh.

+ Hàng cuối của trang: ghi nội dung tổng kết về kiến thức, kĩ năng.

- Tác dụng:

+ Thấy được mối quan hệ giữa những nội dung cụ thể và nội dung khái quát về vấn đề.

+ Có thể dễ dàng điều chỉnh, bổ sung thông tin trong từng cột.

4. Lập hồ sơ tài liệu

Hoạt động của Gv và Hs

Dự kiến sản phẩm

B1. Chuyển giao nhiệm vụ

Câu 1: Văn học Việt Nam bao gồm những bộ phận nào?

A. Văn học dân gian,văn học viết, văn học trung đại

B. Văn học dân gian, văn học trung đại, văn học cận đại

C. Văn học viết, văn học trung đại, văn học hiện đại

D. Văn học dân gian,văn học viết

Câu 2: Văn học trung đại Việt Nam tồn tại trong khoảng thời gian nào?

A. Thế kỉ X đến thế kỉ XI

B. Cuối thế kỉ XIX

C. Từ thế kỉ X- hết XIX

D. Thế kỉ XIII- hết XIX

Câu 3: Hai thành phần chủ yếu của văn học Trung đại là:

A. Văn học chữ Nôm và văn học chữ Quốc ngữ

B. Văn học chữ Hán và văn học chữ Nôm

C. Văn học chữ Hán và văn học chữ Quốc ngữ

D. Văn học chữ Quốc ngữ

Câu 4: Đây là những tác giả thuộc văn học trung đại Việt Nam:

A. Hồ Xuân Hương, Nguyễn Trãi, Nguyễn Du, Nguyễn Bính

B. Hồ Xuân Hương, Nguyễn Trãi, Nguyễn Bính, Nguyễn Bỉnh Khiêm

C. Nguyễn Trãi, Nguyễn Du, Nguyễn Bính, Nguyễn Dữ

D. Hồ Xuân Hương, Nguyễn Trãi, Nguyễn Bỉnh Khiêm, Nguyễn Du

Câu 5. Tác phẩm nào sau đây không nằm trong thời kì văn học Trung đại Việt Nam?

A. Hịch tướng sĩ (Trần Hưng Đạo)

B. Truyền kì mạn lục (Nguyễn Dữ)

C. Viếng lăng Bác ( Viễn Phương)

D. Bánh trôi nước( Hồ Xuân Hương)

B2. Thực hiện nhiệm vụ:

- HS thực hiện nhiệm vụ, suy nghĩ chọn câu trả lời đúng

B3. Báo cáo thảo luận:

- HS nhận xét câu trả lời của bạn, phản biện, tranh luận để đua ra đáp án đúng

B4. Đánh giá kết quả thực hiện:

- Chốt đáp án đúng

Đáp án:

1. D

2. C

3. B

4. D

5. B

6. B

Hoạt động của Gv và Hs

Dự kiến sản phẩm

B1: Chuyển giao nhiệm vụ:

– GV yêu cầu HS đọc kĩ phần Tri thức tổng quát trong

SGK tr. 4 – 7.

− GV chia lớp thành 4 nhóm, mỗi nhóm điền thông tin vào một phiếu học tập.

1.1.NC1a: Sử dụng hiệu quả cơ sở dữ liệu, thư viện số, kho tư liệu VHHĐ

B2: Thực hiện nhiệm vụ: HS thực hiện nhiệm vụ theo nhóm.

B3: Báo cáo kết quả: Các nhóm cử đại diện trình bày kết quả của nhóm mình theo hướng dẫn của GV.

B4: Đánh giá kết quả thực hiện:

- HS khác nhận xét, bổ sung.

- GV nhận xét, kết luận, nhấn mạnh một số đặc trưng quan trọng của văn học hiện đại.

1. Khái niệm văn học hiện đại

- Có nhiều cách hiểu khác nhau về văn học hiện đại:

+ Thứ nhất, văn học hiện đại là một thời đại văn học, phân biệt với văn học trung đại.

+ Thứ hai, văn học hiện đại là một trào lưu văn học.

+ Thứ ba, văn học hiện đại có thể được hiểu như một khuynh hướng nghệ thuật, nhằm chỉ tính chất cách tân, phá bỏ khuôn mẫu, giải phóng cá tính trong văn chương.

- Trong chuyên đề này, văn học hiện đại được hiểu theo nghĩa một thời đại văn học.

2. Đặc trưng của văn học hiện đại

− Ý thức về cá tính và phong cách cá nhân: Văn học hiện đại khẳng định tiếng nói của cái tôi, cái riêng như một cá thể duy nhất, không lặp lại.

− Sự phá vỡ điển phạm: Văn học hiện đại có xu hướng phá vỡ những điển phạm, khuôn mẫu nhận thức và biểu đạt đã định hình trong văn học trung đại.

− Sự cách tân về nghệ thuật: Các trào lưu văn học liên tục thay thế, phủ định lẫn nhau.

− Cảm quan cô đơn, bất an, hoài nghi trước thực tại:

+ Âm hưởng chủ đạo của văn học hiện đại là nỗi buồn.

+ Con người trong văn học hiện đại là con người bị tha hoá trong thời đại lên ngôi của thế giới vật chất, của những dây chuyền sản xuất công nghiệp và cô đơn, hoang mang trước một thực tại phi lí, không thể nhận thức, giải thích.

+ Sự ra đời ra đời của những thủ pháp nghệ thuật đặc biệt trong văn chương như kĩ thuật dòng ý thức, trần thuật phân mảnh, ám dụ, huyền thoại hoá,…

TIÊU CHÍ SO SÁNH

VĂN HỌC TRUNG ĐẠI

VĂN HỌC HIỆN ĐẠI

Quan niệm văn chương

Quan niệm thẩm mĩ

Đội ngũ sáng tác

Hình thức chữ viết

Tác giả, tác phẩm tiêu biểu

…………………………

…………………………

TIÊU CHÍ SO SÁNH

VĂN HỌC TRUNG ĐẠI

VĂN HỌC HIỆN ĐẠI

Quan niệm văn chương

Viết văn nhằm mục đích thể hiện đạo lí, sáng tác thơ nhằm nói chí,…

Văn chương là nghệ thuật đi tìm và sáng tạo cái đẹp.

Quan niệm thẩm mĩ

Hướng về cái đẹp quá khứ, thiên về cái cao cả, tao nhã,…

Hướng về cuộc sống hiện tại, đề cao vẻ đẹp con người.

Đội ngũ sáng tác

Các nhà Nho.

Tri thức Tây học mang tính chuyên nghiệp.

Hình thức chữ viết

Chữ Hán, chữ Nôm.

Chữ quốc ngữ.

Tác giả, tác phẩm tiêu biểu

Nguyễn Trãi, Nguyễn Du,…

Nam Cao, Xuân Diệu, Nguyễn

Tuân, Nguyễn Minh Châu,…