Soạn bài Văn bản truyện ngụ ngôn - Kết nối tri thức 7 Ngữ văn lớp 7 trang 6 sách Kết nối tri thức tập 2

Ngụ ngôn là một thể loại văn học quen thuộc, gần gũi. Download.vn sẽ cung cấp đến các bạn học sinh tài liệu Soạn văn 7: Văn bản truyện ngụ ngôn.

Tài liệu dành cho các bạn học sinh lớp 7. Mời tham khảo nội dung chi tiết được chúng tôi đăng tải ngay sau đây để có thêm kiến thức hữu ích khi tìm hiểu về truyện ngụ ngôn. 

1. Soạn bài Văn bản truyện ngụ ngôn chi tiết

1.1 Trước khi đọc

Câu 1. Kể một câu chuyện em được đọc (nghe) hoặc một sự việc em chứng kiến (tham gia) đã để lại cho em bài học sâu sắc. Bài học em rút ra được từ câu chuyện đó là gì?

Hướng dẫn giải:

Một lần em không làm bài tập về nhà, bị cô giáo nhắc nhở. Bài học rút ra phải chăm chỉ học tập.

Câu 2. Hãy chia sẻ cách hiểu của em về câu nói sau: “Anh ta nhận ra mình chỉ là ếch ngồi đáy giếng mà thôi”.

Hướng dẫn giải:

Cách hiểu: Trước đó, anh ta nghĩ rằng mình hiểu biết, nhưng sau đó anh ta nhận ra nhận ra mình còn hiểu biết và suy nghĩ hạn hẹp.

1.2 Đọc văn bản

Văn bản 1: Đẽo cày giữa đường

Câu 1. Số tiền người thợ mộc bỏ ra mua gỗ.

Hướng dẫn giải:

Ba trăm quan tiền

Câu 2. Hành động của người thợ mộc mỗi khi nhận được lời khuyên của người qua đường.

Hướng dẫn giải:

Người thợ mộc đều cho là phải.

Câu 3. Vì sao người thợ mộc không bán được cày?

Hướng dẫn giải:

Chiếc cày không giống với bình thường.

Văn bản 2: Ếch ngồi đáy giếng

Câu 1. Sự khác nhau về môi trường sống của ếch và rùa.

• Ếch: Một cái giếng sụp
• Rùa: Biển đông

Câu 2. Những điều khiến ếch cảm thấy sung sướng.

Có thể ra khỏi giếng, nhảy lên miệng giếng, rồi vô giếng ngồi nghỉ trong những kẽ gạch của thành giếng.

Câu 3. Biểu hiện của ếch khi nghe về biển.

Ngạc nhiên, thu mình lại, hoảng hốt, bối rối.

Văn bản 3: Con mối và con kiến

Câu 1. Mối có thái độ như thế nào khi thấy kiến làm việc vất vả?

Hướng dẫn giải:

Khoe khoang về bản thân mình không phải làm gì mà vẫn có cái ăn.

Câu 2. Kiến tỏ thái độ ra sao về lối sống của mối?

Hướng dẫn giải:

Kiến chê bai, nêu hậu quả của lối sống đó.

Câu 3. Lối sống của mối gây ra hậu quả nghiêm trọng như thế nào?

Hướng dẫn giải:

Mọi nơi bị đục rỗng, mối cũng sẽ chết.

1.3 Sau khi đọc

Trả lời câu hỏi

Câu 1. Người thợ mộc trong truyện Đẽo cày giữa đường đã xử sự thế nào trước mỗi lời khuyên, khiến công sức và của cải “đi đời nhà ma”?

Hướng dẫn giải:

Trước mỗi lời khuyên, người thợ mộc đều cho là phải và làm theo, khiến cho chiếc cày không giống với bình thường.

Câu 2. Nếu là người thợ mộc trong câu chuyện này, em sẽ làm gì trước những lời khuyên như vậy?

Hướng dẫn giải:

Nếu là người thợ mộc, em sẽ lắng nghe, nhưng không hoàn toàn nghe theo mà xem xét, tìm hiểu để tiếp nhận lời khuyên hợp lí.

Câu 3. Những điều gì làm cho con ếch trong truyện Ếch ngồi đáy giếng cảm thấy sung sướng?

Hướng dẫn giải:

Những điều làm cho con ếch trong truyện Ếch ngồi đáy giếng cảm thấy sung sướng: Có thể ra khỏi giếng, nhảy lên miệng giếng, rồi vô giếng ngồi nghỉ trong những kẽ gạch của thành giếng.

Câu 4. Hãy chỉ ra những điểm khác biệt về môi trường sống của ếch và rùa. Sự khác biệt đó ảnh hưởng đến nhận thức và cảm xúc của hai con vật như thế nào?

Hướng dẫn giải:

• Ếch: Một cái giếng sụp
• Rùa: Biển đông

=> Sự khác biệt đó ảnh hưởng đến nhận thức của hai con vật: Ếch cho rằng sống trong cái giếng là tốt nhất, còn rùa thì nhận ra môi trường sống của ếch nhỏ bé, không phù hợp với mình.

Câu 5. Vì sao con ếch “ngạc nhiên, thu mình lại, hoảng hốt, bối rối”?

Hướng dẫn giải:

Ếch cảm thấy choáng ngợp trước không gian rộng lớn của biển cả, nhận ra cái giếng của mình là vô cùng nhỏ bé.

Câu 6. Trong truyện Con mối và con kiến, quan niệm sống của mối và kiến bộc lộ như thế nào qua các lời thoại của chúng?

Hướng dẫn giải:

• Con mối: Hưởng thụ, không chịu lao động
• Kiến: Chăm chỉ lao động, kiên trì.

Câu 7. Theo em, thiện cảm của người kể chuyện được dành cho mối hay kiến? Vì sao em khẳng định như vậy?

Hướng dẫn giải:

Thiện cảm dành cho kiến. Lời lẽ của kiến rất đanh thép chống lại lối sống của mối.

Câu 8. Nêu những điểm giống nhau về nội dung của ba truyện ngụ ngôn: Đẽo cày giữa đường, Ếch ngồi đáy giếng, Con mối và con kiến.

Hướng dẫn giải:

Cả ba truyện đều đưa ra những bài học đạo lí sâu sắc.

Viết kết nối với đọc

Viết đoạn văn (khoảng 5 - 7 câu) có sử dụng thành ngữ đẽo cày giữa đường.

Hướng dẫn giải:

Thành ngữ “Đẽo cày giữa đường” nhằm phê phán những người không có chính kiến, dễ bị tác động và thay đổi theo quan điểm của người khác. Không chỉ vậy, thành ngữ còn muốn khuyên con người ta cần phải biết phân tích và đánh giá một vấn đề, có chính kiến của bản thân. Không chỉ đúng đắn trong quá khứ, mà đến ngày nay thành ngữ này vẫn vẹn nguyên giá trị. Liên hệ với đối tượng học sinh, chúng ta cần có quan điểm riêng, tránh “gió chiều nào theo chiều ấy”. Mỗi người nếu không muốn “đẽo cày giữa đường”, cần phải nỗ lực học hỏi, trau dồi kiến thức. Chỉ có như thế, ta mới có một nền tảng vững vàng cho những suy nghĩ, quyết định của mình, từ đó mà sẽ không lung lay trước vô vàn ý kiến của người khác. Như vậy, câu thành ngữ trên tuy ngắn gọn nhưng thật giàu ý nghĩa.

2. Văn bản ngụ ngôn

2.1 Đôi nét về truyện ngụ ngôn

a. Truyện ngụ ngôn là gì?

- “Ngụ ngôn”: lời nói có ý kín đáo để người nghe, người đọc tự suy ra mà hiểu.

- “Truyện ngụ ngôn”: loại truyện kể bằng văn xuôi hoặc văn vần, mượn truyện về loài vật, đồ vật hoặc về chính con người để nói bóng gió, kín đáo chuyện con người nhằm khuyên nhủ, răn dạy người ta bài học nào đó trong cuộc sống.

b. Nguồn gốc của truyện ngụ ngôn

Một bộ phận truyện ngụ ngôn có nguồn gốc từ truyện kể loài vật. Đến khi con người có ý thức mượn truyện loài vật để nói về con người thì truyện ngụ ngôn xuất hiện.

c. Đặc trưng của truyện ngụ ngôn

Truyện ngụ ngôn thường có ngụ ý (tức là truyện không chỉ có nghĩa đen mà còn có nghĩa bóng mới là mục đích):

• Nghĩa đen: là nghĩa bề ngoài, nghĩa cụ thể của chính câu chuyện
• Nghĩa bóng: là ý sâu kín được gửi gắm trong câu chuyện được suy ra từ ý nghĩa của truyện và thường được diễn đạt như những bài học cho con người trong cuộc sống.

2.2 Tác phẩm

Đẽo cày giữa đường

a. Bố cục

• Phần 1. Từ đầu đến “anh ta đẽo cày”: Giới thiệu về hoàn cảnh của người thợ mộc.
• Phần 2. Từ đầu đến “tha hồ mà lãi”: Những lời khuyên của người qua đường và hành động của anh thợ mộc.
• Phần 3. Còn lại: Hậu quả của việc “đẽo cày giữa đường”

b. Tóm tắt

Xưa có người thợ mộc dốc hết vốn trong nhà ra mua gỗ để làm nghề đẽo cày. Cửa hàng anh ta ở ngay bên vệ đường. Người qua, kẻ lại thường ghé vào xem anh ta đẽo cày. Một hôm, có ông cụ nói phải đẽo cày cho cao, cho to mới dễ cày. Người thợ mộc liền làm theo. Lại có bác nông dân ghé vào bảo phải đẽo cày thấp hơn, nhỏ hơn mới dễ cày. Người thợ mộc cũng cho là có lí. Thế rồi có người đến bảo ở miền núi người ta phá hoang toàn cày bằng voi, phải đẽo cày to gấp đôi, gấp ba kiểu gì cũng bán hết được nhiều lãi. Nghe vậy, người thợ mộc đem hết số gỗ còn lại đẽo thành loại cho voi cày. Ngày qua tháng lại, chẳng có ai đến mua cày của anh ta. Cuối cùng, bao nhiêu gỗ của anh ta đẽo hỏng hết, cái thì bé quá, cái thì to quá. Tất cả vốn liếng đều đi đời nhà mà.

Con mối và con kiến

a. Tác giả

- Nam Hương (1899 - 1960) quê ở Hà Nội

- Ông sáng tác nhiều thơ ngụ ngôn, được in trong các tập Gương thế sự (1920), Ngụ ngôn mới (1935), Thơ ngụ ngôn (1937)…

- Ngoài ra ông còn có những tập thơ thiếu nhi được xuất bản như Bài hát trẻ con (1936) hoặc thỉnh thoảng có cho in đôi bài thơ trên báo Cậu ấm.

b. Tác phẩm

- Thể loại: Con mối và con kiến thuộc thể loại thơ ngụ ngôn.

- Xuất xứ: In trong Tuyển tập văn học dân gian Việt Nam, tập III do Nguyễn Cừ - Phan Trọng Thương biên soạn và tuyển chọn, xuất bản tại NXB Giáo dục năm 1999, tr. 805.

- Bài học: Văn bản khuyên nhủ con người cần biết chăm chỉ, cần cù mới có cuộc sống ấm êm, bền vững.

Ếch ngồi đáy giếng

a. Tóm tắt

Có một con ếch sống lâu ngày trong một cái giếng, xung quanh nó chỉ toàn những con vật nhỏ bé. Ếch cứ tưởng bản thân nó to bằng trời. Một năm nọ, trời làm mưa to đưa ếch ra bên ngoài. Quen thói cũ, nó đi nghênh ngang khắp nơi. Nó đưa cặp mắt lên nhìn bầu trời, không thèm để ý đến xung quanh nên bị một con trâu đi ngang qua giẫm chết.

b. Bố cục

• Phần 1: Từ đầu đến “một vị chúa tể”. Ếch khi còn ở trong giếng.
• Phần 2: Còn lại. Ếch khi ra ngoài giếng.