Viết văn bản nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm thơ Văn mẫu lớp 10

Viết văn bản nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm thơ là tài liệu tham khảo được Download.vn giới thiệu. 

Nội dung bao gồm hướng dẫn cách làm bài, dàn ý và bài văn mẫu. Hãy cùng theo dõi ngay sau đây. 

1. Hướng dẫn phân tích đề

• Xác định kiểu bài
• Kiểu bài: Nghị luận văn học.
• Dạng bài: Phân tích, đánh giá một tác phẩm thơ
• Xác định yêu cầu: phân tích, đánh giá

2. Dàn ý chi tiết

(I). Mở bài

• Giới thiệu khái quát về tác giả, tác phẩm
• Dẫn vào vấn đề cần phân tích, đánh giá.

(II) Thân bài

(1) Khái quát về tác phẩm

• Hoàn cảnh sáng tác (nếu có).
• Xuất xứ
• Chủ đề
• Cảm hứng chủ đạo

…

(2) Phân tích nội dung

a. Nhan đề

• Nêu ý nghĩa của nhan đề
• Nhan đề gợi ra đối tượng, cảm xúc hoặc chủ đề gì?

b. Hình tượng thơ

• Xác định hình tượng trung tâm
• Phân tích những hình ảnh tiêu biểu
• Làm rõ ý nghĩa của hình tượng
• Chỉ ra cảm xúc, tư tưởng được gửi gắm.

c. Chủ đề và thông điệp

• Bài thơ thể hiện tình cảm gì?
• Tác giả muốn ca ngợi, trân trọng hay phê phán điều gì?
• Tác phẩm gửi đến người đọc bài học hoặc thông điệp nào?

(3). Phân tích nghệ thuật

• Thể thơ
• Hình ảnh thơ
• Ngôn ngữ thơ
• Biện pháp tu từ
• Giọng điệu

(III) Kết bài

• Khẳng định giá trị nội dung và nghệ thuật.
• Khẳng định vị trí hoặc nét đặc sắc của tác phẩm.

3. Infographic hoặc Sơ đồ tư duy

4. Gợi ý ý tưởng

• Ý tưởng 1: Phân tích theo mạch cảm xúc
• Ý tưởng 2: Phân tích theo hình tượng trung tâm
• Ý tưởng 3: Phân tích theo hai phương diện: nội dung và nghệ thuật

5. Từ ngữ hay

• thể hiện sâu sắc
• bộc lộ chân thành
• gợi lên
• khắc họa
• làm nổi bật
• gửi gắm
• biểu đạt
• lay động
• khơi gợi
• ngân vang
• lắng đọng
• Khi phân tích nghệ thuật
• hình ảnh giàu sức gợi
• ngôn ngữ cô đọng
• ngôn từ tinh tế
• giọng điệu tha thiết
• nhạc tính giàu sức cuốn hút
• biện pháp tu từ đặc sắc
• cách sử dụng từ ngữ tài tình
• hình tượng mang tính biểu tượng
• Khi đánh giá
• đặc sắc
• độc đáo
• sâu sắc
• giàu giá trị nhân văn
• giàu sức biểu cảm
• mang đậm dấu ấn phong cách
• để lại dư âm sâu lắng
• có sức sống lâu bền
• tạo nên giá trị thẩm mĩ riêng

6. Mẫu tham khảo

Mẫu số 1

Cảnh khuya là một trong những bài thơ hay của chủ tịch Hồ Chí Minh. Bài thơ đã miêu tả cảnh ánh trăng ở chiến khu Việt Bắc cũng như thể hiện tình yêu thiên nhiên, lòng yêu nước của nhà thơ:

“Tiếng suối trong như tiếng hát xa
Trăng lồng cổ thụ, bóng lồng hoa.
Cảnh khuya như vẽ người chưa ngủ,
Chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà.”

Bài thơ được Bác Hồ sáng tác khi còn ở chiến khu Việt Bắc, trong những năm đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp (1946 - 1954). Cuối năm 1947, quân Pháp ồ ạt tấn công lên căn cứ Việt Bắc nhằm tiêu diệt cơ quan đầu não và lãnh đạo của quân ta. Nhưng với sự đồng lòng cùng sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng, chiến dịch Việt Bắc đã làm thất bại kế hoạch của quân địch.

Mở đầu bài thơ, Hồ Chí Minh đã khắc họa vẻ đẹp của thiên nhiên. Khi màn đêm buông xuống, ánh trăng càng sáng và lan tỏa khắp mọi không gian. Nhà thơ cảm nhận được tiếng suối chảy róc rách. Cách so sánh “tiếng suối như tiếng hát xa” gợi ra sự vang vọng của tiếng suối. Tiếp đến là vẻ đẹp của ánh trăng. Hình ảnh trăng vốn là một đề tài quen thuộc.

Lý Bạch từng khắc họa ánh trăng trong “Tĩnh dạ tứ” để gợi nhớ về cố hương với tấm lòng nhớ quê da diết:

“Sàng tiền minh nguyệt quang,
Nghi thị địa thượng sương.
Cử đầu vọng minh nguyệt,
Đê đầu tư cố hương.”

(Đầu giường ánh trăng rọi,
Ngỡ mặt đất phủ sương.
Ngẩng đầu nhìn trăng sáng,
Cúi đầu nhớ cố hương.)

Còn “Cảnh khuya”, ánh trăng được Bác diễn tả qua hình ảnh: “Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa”. Câu thơ đêm đến hai cách hiểu. Thứ nhất, ánh trăng chiếu xuống mặt đất xuyên qua từng tán cây, chiếu xuống cả những bông hoa rừng. Không gian núi rừng Việt Bắc đều ngập trong ánh trăng. Thứ hai là ánh trăng sáng chiếu xuyên qua từng tán cây cổ thụ, khi phản chiếu xuống mặt đất tạo ra hình thù như những bông hoa. Cả hai cách hiểu đều gợi ra vẻ đẹp thơ mộng của bức tranh thiên nhiên nơi núi rừng Việt Bắc.

Trước vẻ đẹp của thiên nhiên, Bác đã gửi gắm tâm tư, tình cảm. Con người hiện lên với trạng thái là “chưa ngủ”. Có lẽ chưa ngủ vì khung cảnh thiên nhiên quá đỗi thơ mộng. Điều ấy khiến cho nhà thơ qua say mê trước vẻ đẹp đó mà quên rằng đêm đã về khuya. Hay “chưa ngủ” là vì lo cho nhân dân, cho sự nghiệp cách mạng của đất nước. Bác đã khéo léo sử dụng biện pháp tu từ điệp ngữ - cụm từ “chưa ngủ” được lặp lại tới hai lần, qua đó nhấn mạnh tâm trạng lo âu, sự trăn trở của nhà thơ đối với cuộc sống nhân dân, sự nghiệp cách mạng của đất nước trong hoàn cảnh đất nước ta đang bị xâm lược bởi thực dân Pháp.

Với giọng thơ lạc quan và yêu đời, bài thơ “Cảnh khuya” đã thể hiện được tình yêu thiên nhiên cũng như quê hương, đất nước của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Mẫu số 2

Câu cá mùa thu (Thu điếu) thuộc chùm thơ về mùa thu của Nguyễn Khuyến. Qua bài thơ, người đọc thấy được một bức tranh thu của nơi làng quê Bắc bộ hiện lên đầy chân thực và sinh động.

Hình ảnh bức tranh thu được thu vào tầm mắt của nhà thơ theo điểm nhìn từ gần đến xa từ “một chiếc thuyền câu bé tẹo teo” trong ao thu đến “tầng mây lơ lửng”. Rồi lại từ xa đến gần từ “trời xanh ngắt” quay trở về với “thuyền câu” và “ao thu”. Cách thay đổi điểm nhìn như vậy làm cho bức tranh thu trở nên toàn diện hơn chỉ từ không gian một chiếc ao nhỏ bé mở rộng ra là cả một bức tranh mùa thu.

Từ điểm nhìn đó bức tranh ấy lần lượt hiện ra chỉ với vài đường nét tiêu biểu nhất. Mùa thu hiện ra đầu tiên với một không gian khá hẹp trong một chiếc ao nhỏ bé với một chiếc thuyền câu nhẹ tênh. Mùa thu trong tâm hồn nhà thơ với hình ảnh “ao thu lạnh lẽo” với làn nước “trong veo” giống như một chiếc gương khổng lồ có thể phản chiếu mọi cảnh vật. Chiếc thuyền câu ở đấy rồi nhưng vẫn chưa thấy con người xuất hiện:

Ao thu lạnh lẽo nước trong veo
Một chiếc thuyền câu bé tẻo teo

Đến hai câu thơ tiếp theo, khung cảnh làng quê lúc này đã không còn tĩnh lặng nữa mà đã bắt đầu có chút âm thanh:

Sóng biếc theo làn hơi gợn tí
Lá vàng trước gió khẽ đưa vèo

Sóng nhỏ vì ao vốn nhỏ, lại nằm trong chỗ khuất gió. Cơn gió heo may nhẹ nhàng vốn là đặc trưng của mùa thu. Kế tiếp là hình ảnh “lá vàng trước gió khẽ đưa vèo” - chỉ một động từ “vèo” thôi nhưng đã gợi ra một chuyển động thật tinh tế của chiếc lá. Hai hình ảnh “sóng biếc” và “lá vàng” được đặt trong thế đăng đối khiến cho bức tranh thu thêm đặc sắc hơn.

Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt
Ngõ trúc quanh co khách vắng teo

Nguyễn Khuyến đã mở rộng không gian lên tận trời xanh với hình ảnh những đám mây lơ lửng giữa trời. Dường như với hình ảnh này, bức tranh thu trở nên thật lãng mạn và trữ tình. Không gian mở rộng là thế, bỗng chốc lại trở về với cận cảnh. Hình ảnh “ngõ trúc quanh co” chính là con đường làng quen thuộc với bóng tre đã đứng đó từ bao đời. Trời thu lạnh lẽo khiến cho đường làng trở nên vắng vẻ hơn. Điều ấy khiến cho bức tranh thu trở nên đượm màu sắc buồn bã.

Bài thơ được kết thúc bởi hình ảnh của nhân vật trữ tình:

Tựa gối buông cần lâu chẳng được
Cá đâu đớp động dưới chân bèo.

Cuối cùng thì con người cũng xuất hiện trong bức tranh thu ấy. Với một công việc thật thư thái: câu cá. Nhân vật trữ tình trong bài thơ đang câu cá mà dường như chẳng hề chú tâm đến công việc của mình “tựa gối buông cần”. Có lẽ vì đang chìm đắm trong dòng suy nghĩ miên man của bản thân. Để rồi chỉ một âm thanh nhỏ bé của cá đớp động dưới chân bèo lại làm nhà thơ giật mình sực tỉnh. Hai câu cuối đã khắc họa hình ảnh nhân vật trữ tình - hay cũng chính là nhà thơ trong một tâm thế nhàn nhã trước bức tranh thu nơi quê hương.

Như vậy, qua bài thơ “Câu cá mùa thu”, người đọc đã cảm nhận được hình ảnh một bức tranh mùa thu thật đặc trưng của vùng quê đồng bằng Bắc bộ.

7. Những lỗi thường gặp

• Chỉ phân tích nội dung, bỏ quên nghệ thuật
• Trích thơ quá nhiều
• Phân tích từng câu thơ rời rạc