Soạn bài Mộ, Nguyên tiêu Kết nối tri thức Ngữ văn lớp 12 trang 18 sách Kết nối tri thức tập 2

Download.vn sẽ cung cấp tài liệu Soạn văn 12: Mộ, Nguyên tiêu, hướng dẫn trả lời câu hỏi trong SGK.

Nội dung chi tiết của tài liệu được đăng tải ngay sau đây. Mời bạn đọc cùng tham khảo để chuẩn bị bài.

1. Soạn bài Mộ, Nguyên tiêu chi tiết

1.1 Trước khi đọc

Câu 1. Theo trải nghiệm và vốn văn học của bạn, những thời điểm như buổi bình minh, lúc hoàng hôn, đêm trăng rằm,… có vị trí như thế nào trong cảm hứng sáng tạo của các nhà thơ xưa và nay?

Hướng dẫn giải:

Những thời điểm như buổi bình minh, lúc hoàng hôn, đêm trăng rằm,… là nguồn cảm hứng sáng tạo của các nhà thơ xưa và này.

Câu 2. Hãy cho biết hình dung của bạn về nội dung sáng tác của những nhà thơ vốn lấy lí tưởng cách mạng làm lẽ sống.

Hướng dẫn giải:

Hình dung: tác phẩm của những nhà thơ sẽ hướng về ca ngợi lí tưởng cách mạng,….

1.2 Sau khi đọc

Câu 1. Nhận xét về nghệ thuật miêu tả thiên nhiên (hình ảnh, bút pháp,…) trong hai câu thơ đầu của mỗi bài thơ.

Hướng dẫn giải:

- Mộ: hình ảnh tượng trưng, bút pháp cổ điển

- Nguyên tiêu: hình ảnh thiên nhiên giản dị, gần gũi, bút pháp lãng mạn

Câu 2. Dựa vào hoàn cảnh sáng tác của mỗi tác phẩm, hãy chỉ ra tác động của thời điểm chiều tối và đêm trăng rằm tháng Giêng đến cảm xúc và tâm trạng của nhà thơ trong mỗi bài.

Hướng dẫn giải:

- Mộ: bài thơ được sáng tác trong hoàn cảnh Hồ Chí Minh bắt giam, trên đường chuyển lao từ Tĩnh Tây đến Thiên Bảo; thời điểm chiều tối gợi sự đoàn tụ, sum họp nên càng làm tăng nỗi nhớ quê hương, đất nước của nhà thơ

- Nguyên tiêu: bài thơ được Bác Hồ sáng tác khi còn ở chiến khu Việt Bắc, trong những năm đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp (1946 - 1954), sau khi bàn bạc việc quân, trong đêm rằm tháng Giêng, Hồ Chí Minh bắt gặp hình ảnh ánh trăng lồng lộng và làm thơ, từ đó thấy được tâm hồn lạc quan, yêu đời của nhà thơ.

Câu 3. Trong hai bài thơ Mộ và Nguyên tiêu, sự vận động của thời gian, của hình tượng thơ được tác giả thể hiện như thế nào? Bạn có cảm nhận gì về cách nhìn của tác giả đối với chiều hướng phát triển của sự vật?

Hướng dẫn giải:

Cả hai bài thơ đều thể hiện sự thay đổi từ ban ngày sang đêm, từ cảm giác cô đơn đến niềm tin và sức sống. Tác giả sử dụng thiên nhiên để thể hiện tâm trạng và suy nghĩ của mình, phản ánh tầm nhìn lạc quan về tương lai, ngay cả trong hoàn cảnh khó khăn

Câu 4. Cả hai bài thơ đều có bút pháp hội họa đặc sắc. Bạn có đồng ý với ý kiến nhận xét này không? Vì sao?

Hướng dẫn giải:

Đồng ý, vì Hồ Chí Minh đã khắc họa bức tranh thiên nhiên sinh động, độc đáo.

Câu 5. Đối chiếu các bản dịch thơ với nguyên văn của mỗi bài thơ (thông qua các bản dịch nghĩa), từ đó chỉ ra những chỗ các bản dịch thơ có thể chưa diễn đạt hết sắc thái và ý nghĩa của nguyên văn.

Hướng dẫn giải:

* Mộ:

- Câu thơ thứ 2:

• Nguyên tác là “cô vân” nhưng bản dịch là “chòm mây”: không diễn tả được sự cô độc, lẻ loi.
• Nguyên tác “mạn mạn” nhưng bản dịch “nhẹ”: không diễn tả được chuyển động lững lờ, chậm rãi của đám mây.

- Câu thơ thứ 3:

• Nguyên tác là “Sơn thôn thiếu nữ” nhưng bản dịch “cô em xóm núi” mất đi sự trang trọng
• Bản dịch thơ thừa chữ “tối”: Làm mất sự kín đáo, hàm súc của ý thơ.

* Nguyên tiêu:

- Câu 1: bản phiên âm nhấn mạnh vào thời điểm và hình ảnh vầng trăng đạt đến độ tròn đầy (chính: vừa đúng, vừa khớp; viên: tròn trịa, viên mãn); còn bản dịch chỉ nhấn mạnh vẻ đẹp của ảnh sáng, màu sắc bên ngoài

- Câu 2: bản phiên âm từ “xuân” được lặp lại ba lần, với dụng ý nhấn mạnh vẻ xuân - sắc xuân - sức xuân của sông - nước - bầu trời; từ “tiếp” biểu thị sự vận động nối liền - từ cận cảnh đến viễn cảnh; bản dịch chưa thể hiện rõ

- Câu 3: ở bản dịch cụm từ “giữa dòng” chưa biểu đạt được ý nghĩa của cụm từ yên ba thâm xứ (nơi khói sóng heo hút tĩnh lặng)

- Câu 4: ở bản phiên âm nhấn mạnh động thái căng tràn xuống làm đầy ăm ắm con thuyền bàn việc quân; còn bản dịch nhấn mạnh vẻ đẹp đầy tính nhạc (trăng ngân)

Câu 6. Bức tranh về cuộc sống con người được miêu tả ở hai câu sau bài thơ Mộ gợi cho bạn cảm nhận gì về tâm trạng và đời sống tâm hồn của người tù – nhà thơ?

Hướng dẫn giải:

Bức tranh về cuộc sống con người được miêu tả ở hai câu sau bài thơ Mộ gợi cảm nhận: tâm hồn đẹp đẽ, tinh thần lạc quan

Câu 7. Hình ảnh ánh trăng đầy thuyền trong hai câu sau bài thơ Nguyên tiêu có thể đưa đến những suy nghĩ gì về mối tương quan giữa người chiến sĩ và người nghệ sĩ ở nhân vật trữ tình?

Hướng dẫn giải:

Hình ảnh ánh trăng đầy thuyền trong hai câu sau bài thơ Nguyên tiêu có thể đưa đến suy nghĩ về sự hòa quyện giữa người chiến sĩ và người nghệ sĩ ở nhân vật trữ tình, từ đó thể hiện phẩm chất cao đẹp của Bác Hồ.

Câu 8. Chỉ ra dấu ấn của phong cách cổ điển trong mỗi tác phẩm

Hướng dẫn giải:

- Bài thơ Mộ: thể thơ thất ngôn tứ tuyệt Đường luật, thi liệu, hình ảnh, không gian - thời gian có yếu tố ước lệ, bút pháp đối lập, đặc tả nội tâm,...

- Bài thơ Nguyên tiêu: thi liệu, hình ảnh có tính chất ước lệ, bút pháp đồng nhất hình ảnh con người và vũ trụ, nghệ thuật chấm phá, đặc tả của hội họa phương Đông.

1.3 Kết nối đọc - viết

Viết đoạn văn (khoảng 150 chữ) phân tích giá trị đặc sắc của hình ảnh lò than rực hồng (Mộ) hoặc hình ảnh ánh trăng đầy thuyền (Nguyên tiêu).

Hướng dẫn giải:

- Hình ảnh lò than rực hồng:

• Sự vận động từ nỗi buồn đến niềm vui, bóng tối đến ánh sáng.
• Làm vơi đi nỗi cô đơn, vất vả và mang lại niềm vui, sức mạnh làm ấm lòng người tù.
• Tạo niềm vui về cảnh sum họp đầm ấm và sự lạc quan cách mạng trong tâm hồn Bác.

- Hình ảnh ánh trăng đầy thuyền: gợi sức lan tỏa của ánh trăng trong đêm rằm và qua đó thể hiện ý nguyện, mong muốn vươn tới thành công trong sự nghiệp cách mạng.

2. Tác giả - Tác phẩm

2.1 Tác giả

a. Vài nét về tiểu sử

- Hồ Chí Minh (sinh ngày 19 tháng 5 năm 1890 - mất ngày 2 tháng 9 năm 1969) là vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc và cách mạng Việt Nam.

- Hồ Chí Minh có tên khai sinh là Nguyễn Sinh Cung. Quê ở làng Kim Liên, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An.

- Gia đình: Thân phụ là cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc - một nhà Nho yêu nước có tư tưởng tiến bộ có ảnh hưởng lớn đến tư tưởng của Người. Thân mẫu của Người là bà Hoàng Thị Loan.

- Trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng, Người đã sử dụng nhiều tên gọi khác nhau: Nguyễn Tất Thành, Văn Ba, Nguyễn Ái Quốc... Tên gọi “Hồ Chí Minh” được sử dụng lần đầu tiên trong hoàn cảnh: Ngày 13 tháng 8 năm 1942, khi Trung Quốc với danh nghĩa đại diện của cả Việt Minh và Hội Quốc tế Phản Xâm lược Việt Nam để tranh thủ sự ủng hộ của Trung Hoa Dân Quốc.

- Không chỉ là một nhà hoạt động cách mạng lỗi lạc, Hồ Chí Minh còn được biết đến với tư cách là một nhà văn nhà thơ lớn.

- Hồ Chí Minh được UNESCO công nhận là Danh nhân văn hóa thế giới.

b. Sự nghiệp văn học

* Quan điểm sáng tác

- Hồ Chí Minh coi văn học là vũ khí chiến đấu lợi hại phụng sự cho sự nghiệp cách mạng. Nhà văn cũng phải có tinh thần xung phong như chiến sĩ ngoài mặt trận.

- Bác luôn chú trọng tính chân thật và tính dân tộc của văn học.

- Khi cầm bút, Hồ Chí Minh bao giờ cũng xuất phát từ mục đích, đối tượng tiếp nhận để quyết định nội dung và hình thức của tác phẩm. Người luôn tự đặt câu hỏi:

• Viết cho ai? (Đối tượng)
• Viết để làm gì? (Mục đích)
• Viết cái gì? (Nội dung)
• Viết thế nào? (Hình thức)

* Di sản văn học

- Văn chính luận

• Từ những thập niên đầu thế kỉ XX, các bài văn chính luận mang bút danh Nguyễn Ái Quốc viết bằng tiếng Pháp đăng trên các tờ báo: Người cùng khổ, Nhân đạo, Đời sống thợ thuyền… thể hiện tính chiến đấu mạnh mẽ.
• Một số văn bản như Tuyên ngôn Độc lập, Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến… được viết trong giờ phút lịch sử của dân tộc.

- Truyện và kí hiện đại

• Một số truyện kí viết bằng tiếng Pháp: Pa-ri (1922), Lời than vãn của bà Trưng Trắc (1922), Vi hành (1923)...
• Những tác phẩm này đều nhằm tố cáo tội ác dã mạn, bản chất xảo trá của bọn thực dân phong kiến và tay sai…

- Thơ ca

• Tên tuổi của nhà thơ Hồ Chí Minh gắn với tập Ngục trung nhật kí (Nhật kí trong tù).
• Ngoài ra, Người còn một số chùm thơ viết ở Việt Bắc (1941 - 1945): Tức cảnh Pác Bó, Thướng sơn, Đối nguyệt…

* Phong cách nghệ thuật

- Văn chính luận: ngắn gọn, súc tích, lập luận chặt chẽ, lí lẽ đanh thép, bằng chứng thuyết phục, giàu tính luận chiến, kết hợp nhuần nhuyễn mạch luận lí với mạch cảm xúc, giọng điệu uyển chuyển.

- Truyện và kí hiện đại, giàu tính chiến đấu, nghệ thuật trào phúng sắc bén, nhẹ nhàng, hóm hỉnh nhưng thâm thúy, sâu cay.

- Thơ ca: Thơ tuyên truyền cách mạng mộc mạc, giản dị, dễ nhớ, dễ thuộc; Thơ nghệ thuật kết hợp hài hòa giữa yếu tố cổ điển với yếu tố hiện đại, cô đọng, súc tích.

=> Trong văn chính luận, truyện, kí hay thơ ca, phong cách nghệ thuật của Hồ Chí Minh hết sức phong phú, đa dạng mà thống nhất.

2.2 Tác phẩm

Chiều tối

a. Hoàn cảnh sáng tác

- Tháng 8 năm 1942, với danh nghĩa là đại biểu của Việt Nam độc lập đồng minh hội và Phân bộ quốc tế phản xâm lược của Việt Nam, Hồ Chí Minh sang Trung Quốc để tranh thủ sự viện trợ của thế giới.

- Sau nửa tháng đi bộ, vừa đến Túc Vĩnh, tỉnh Quảng Tây, Người đã bị chính quyền Tưởng Giới Thạch bắt giam vô cớ.

- Trong khoảng mười ba tháng ở tù, tuy bị đày ải và khổ cực những Hồ Chí Minh vẫn sáng tác thơ.

- Người đã sáng tác 134 bài thơ bằng chữ Hán, ghi trong một cuốn sổ tay, đặt tên là Ngục trung nhật ký (Nhật ký trong tù).

- Tập thơ được dịch ra tiếng Việt, in vào năm 1960.

- Bài thơ “Mộ” là bài thơ thứ 31 trong tập thơ.

- Cảm hứng của bài thơ được gợi lên trên đường chuyển lao của Hồ Chí Minh đến Tĩnh Tây đến Thiên Bảo vào cuối thu năm 1942.

b. Bố cục

• Phần 1. Hai câu đầu: Bức tranh thiên nhiên lúc chiều tối.
• Phần 2. Hai câu cuối: Bức tranh lao động của con người.

c. Tổng kết

- Nội dung: bài thơ cho thấy tình yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống, ý chí vượt lên trên hoàn cảnh khắc nghiệt của người chiến sĩ cách mạng Hồ Chí Minh.

- Nghệ thuật: thể thơ thất ngôn tứ tuyệt Đường luật, bút pháp cổ điển kết hợp với hiện đại…

Rằm tháng giêng

a. Hoàn cảnh sáng tác

Bài thơ được Bác Hồ sáng tác khi còn ở chiến khu Việt Bắc, trong những năm đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp (1946 - 1954). Cuối năm 1947, quân Pháp ồ ạt tấn công lên căn cứ Việt Bắc nhằm tiêu diệt cơ quan đầu não và lãnh đạo của quân ta.Nhưng với sự đồng lòng cùng sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng, chiến dịch Việt Bắc đã làm thất bại kế hoạch của quân địch.

b. Bố cục

• Phần 1. Hai câu đầu: Cảnh thiên nhiên ở chiến khu Việt Bắc trong đêm trăng.
• Phần 2. Hai câu sau: Hình ảnh con người trong đêm trăng.

c. Tổng kết:

- Nội dung: bài thơ đã miêu tả hình thanh thiên nhiên ở chiến khu Việt Bắc trong đêm trăng rằm tháng giêng, từ đó bộc lộ tình yêu thiên nhiên, tấm lòng yêu nước và niềm tin chiến thắng vào sự nghiệp cách mạng của đất nước.

- Nghệ thuật: thể thơ thất ngôn tứ tuyệt, hình ảnh giản dị, sử dụng biện pháp tu từ điệp ngữ…