Đề cương ôn tập giữa học kì 2 môn Ngữ văn 8 sách Cánh diều Ôn tập giữa kì 2 Ngữ văn 8 (Cấu trúc mới, đáp án)

TRƯỜNG THCS ………….

ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP GIỮA KÌ 2

NĂM HỌC 2025 – 2026

MÔN: NGỮ VĂN 8

Nội dung

Đề tài

Chủ đề

1. Khái niệm

Đề tài là phạm vi cuộc sống được miêu tả trong văn bản.

Chủ đề là vấn đề chính được thể hiện trong văn bản.

2. Cách xác định

Để xác định đề tài, người ta thường đặt câu hỏi: Tác phẩm viết về cái gì (hiện tượng, phạm vi cuộc sống)?

Để xác định chủ đề, thường phải trả lời câu hỏi: Vấn đề cơ bản mà tác phẩm nêu lên là gì?

- Chú ý: mỗi tác phẩm lớn có thể đặt ra nhiều vấn đề cơ bản (nhiều chủ đề)

Nội dung

Thất ngôn bát cú

Thất ngôn tứ tuyệt

1. Thể, dạng

+ Thể thất ngôn (mỗi câu bảy chữ)

+ Dạng bát cú (mỗi bài tám câu)

+ Thể thất ngôn (mỗi câu bảy chữ)

+ Dạng tứ tuyệt (mỗi bài bốn câu)

2. Bố cục

- Gồm bốn phần: đề, thực, luận, kết, mỗi phần có hai câu (gọi là liên).

+ Hai câu đề có nhiệm vụ mở bài, giới thiệu vấn đề mà bài thơ đề cập.

+ Hai câu thực nêu hiện tượng, sự vật, làm rõ hơn ý của đề bài được đưa ra ở hai câu đề.

+ Hai câu luận phát triển rộng thêm ý của bài, có chức năng luận bàn về vấn đề được nói đến ở các câu trên.

+ Hai câu kết có vai trò kết thúc ý toàn bài, thể hiện cảm xúc của nhà thơ; có khi hai câu kết còn gợi ra ý mới để suy nghĩ tiếp.

- Bố cục bốn phần (mỗi phần một câu): khởi, thừa, chuyển, hợp.

+ Câu khởi có chức năng mở bài, gợi mở ý thơ.

+ Câu thừa nối tiếp câu khởi để làm trọn vẹn ý thơ.

+ Câu chuyển có nhiệm vụ chuyển ý thơ từ việc phản ánh các sự vật, hiện tượng ở hai câu đầu sang phần gợi mở về bản chất, nguyên nhân của sự vật, hiện tượng được phản ánh.

+ Câu hợp kết hợp với câu chuyển làm cô đúc ý thơ, thể hiện nỗi niềm của tác giả.

3. Niêm

Hai câu thơ thuộc hai liên kết dính với nhau theo nguyên tắc: Âm tiết (chữ) thứ hai của các câu 1 và 8, 2 và 3, 4 và 5, 6 và 7 phải cùng thanh (niêm) với nhau.

Hai câu thơ thuộc hai liên kết dính với nhau theo nguyên tắc: các câu 1 và 4, 2 và 3 phải cùng thanh (niêm) với nhau.

4. Luật

Thơ Đường luật buộc phải tuân thủ luật bằng trắc. Nếu chữ thứ hai của câu thứ nhất mang thanh bằng thì bài thơ thuộc luật bằng, nếu mang thanh trắc thì là luật trắc.

5. Vần

Thường chỉ gieo vần bằng ở cuối các câu 1, 2, 4, 6, 8

Gieo vần ở cuối các câu 1, 2, 4.

6. Nhịp

Thường ngắt nhịp chẵn trước, lẻ sau, nhịp 4/3 (với thơ thất ngôn) hoặc 2/3 (với thơ ngũ ngôn).

7. Đối

Ở phần thực và luận, các chữ ở các câu thơ phải đối nhau về âm, về từ loại và về nghĩa.

Nội dung

Kiến thức

1. Khái niệm

Thơ trào phúng là một thể loại đặc biệt của sáng tác văn học, gắn liền với các cung bậc tiếng cười mang ý nghĩa xã hội:

- Hài hước là sự phê phán nhẹ nhàng.

- Châm biếm là dùng lời lẽ sắc sảo, thâm thuý để phê phán, vạch trần đối tượng.

- Đả kích là tiếng cười phủ định, thường dùng để chỉ trích, phản đối gay gắt đối tượng trào phúng.

2. Một số thủ pháp

- Chơi chữ là vận dụng các hiện tượng đồng âm, trái nghĩa, đa nghĩa, từ láy,... trong câu thơ để tạo nên ý nghĩa bất ngờ làm bật ra tiếng cười.

- Sử dụng khẩu ngữ, ngôn ngữ đời thường một cách hài hước cũng là thủ pháp căn bản tạo nên tiếng cười trong thơ trào phúng.

- Cường điệu là nói quá, phóng đại, nhân lên gấp nhiều lần tính chất, mức độ nhằm làm nổi bật tính hài hước của đối tượng.

- Tương phản là sử dụng các từ ngữ, hình ảnh,.. trái ngược nhau, tạo nên sự đối lập nhằm khắc hoạ, tô đậm đặc điểm của đối tượng và châm biếm, phê phán, đả kích đối tượng.

Bài

Văn bản

Tác giả

Loại, thể loại

Đặc điểm nổi bật

Nội dung

Hình thức

6

Lão Hạc

Nam Cao

Truyện ngắn

Qua đoạn trích tác giả đã thể hiện sự chân thực và cảm động về số phận đau thương của người nông dân trong xã hội phong kiến cũ và ca ngợi những phẩm chất cao quí của họ. Đồng thời cũng cho thấy sự yêu thương trân trọng của Nam Cao đối với những người nông dân như thế.

Nam Cao đã thể hiện tài năng nghệ thuật của mình trong việc miêu tả tâm lí nhân vật, cách kể chuyện giản dị, tự nhiên chân thực, giọng điệu linh hoạt và tình huống độc đáo.

Phần

Câu

Nội dung

Điểm

I

ĐỌC HIỂU

6,0 điểm

Câu 1

Truyện được kể theo ngôi thứ mấy? Ai là nhân vật chính của câu chuyện?

1,0 điểm

-Hs trả lời : Truyện được kể theo ngôi thứ nhất.

- Nhân vật chính của câu chuyện là: nhân vật "cậu".

Cách cho điểm:

- HS trả lời đúng ngôi kể cho: 0,5 điểm, trả lời không đúng không cho điểm.

- HS trả lời đúng nhân vật chính cho: 0,5 điểm, trả lời không đúng không cho điểm.

Câu 2

a). Nhân vật cậu có thái độ như thế nào khi được mẹ cậu tặng chiếc áo mới ?

b). Câu văn:“Ô hay! Tại sao khuy áo của bạn không giống của chúng mình nhỉ?”có chứa thành phần biệt lập gì?

1,5 điểm

a). - Nhân vật cậu có thái độ:

+ Mừng rơn, vội mặc quần áo.

+ Muốn đến lớp, ra oai với các bạn.

Cách cho điểm:

- HS trả lời đúng mỗi ý cho: 0,5 điểm, trả lời không đúng không cho điểm.

b) - Câu văn:“Ô hay! Tại sao khuy áo của bạn không giống của chúng mình nhỉ?”có chứa thành phần cảm thán. Thể hiện qua từ " ô hay".

Cách cho điểm:

- HS trả lời đúng thành phần cảm thán cho: 0,25 điểm, chỉ rõ được từ cảm thán" ô hay" cho: 0,25 điểm.

; trả lời không đúng không cho điểm

1,0 điểm

0,5 điểm

Câu 3

Vì sao khi tham gia buổi trình diễn thời trang nhân vật cậu lại quỳ sụp trước mặt người mẫu và òa khóc thống khổ ?

1,0 điểm

Nhân vật cậu lại quỳ sụp trước mặt người mẫu và òa khóc thống khổ vì:

- Cậu gặp lại chiếc áo giống chiếc áo mà mẹ cậu tặng năm xưa

- Thể hiện niềm xót xa, ân hận, đau khổ đến tột cùng.

Cách cho điểm:

- HS trả lời đúng mỗi ý cho: 0,5 điểm, trả lời không đúng không cho điểm.

Câu 4

Em có đồng tình với câu nói của nhân vật nhà thiết kế bậc thầy trong văn bản: “Thực ra, tất cả những người mẹ đều là các nhà nghệ thuật!” không? Vì sao?

- Đồng tình

1,5 điểm

- Vì: Câu nói của nhà thiết kế đã khẳng định tình yêu thương của người mẹ với con là vô cùng vĩ đại. Tình yêu thương của mẹ đem lại giá trị tinh thần vô giá cho con. Chính tình yêu thương của người mẹ đã khiến cho mỗi người mẹ trở thành nhà thiết kế bậc thầy. Khẳng định mối quan hệ giữa tình yêu thườn và sự sáng tạo.

Cách cho điểm:

- HS bày tỏ quan điểm đồng tình cho: 0,5 điểm, Không bày tỏ quan điểm không cho điểm.

- HS lí giải đầy đủ như trên cho 1,0 điểm, lí giải sơ sài cho 0,5 điểm

Nêu bài học ý nghĩa nhất mà em rút ra từ câu chuyện. Em sẽ làm gì để thực hiện bài học đó?

1,0 điểm

Câu 5

- Học sinh rút ra bài học ý nghĩa nhất câu chuyện:

Chúng ta hãy biết trân trọng những gì mình đang có, trước khi thời gian dạy cho bạn hiểu những giá trị gì bạn đã từng có.

- Để thực hiện bài học đó, em cần phải:

+ Cần yêu thương, quan tâm đến cảm xúc của người thân

+ Có cách cư xử bình tĩnh đúng mực, biết kìm chế, làm chủ cảm xúc của

+ Luôn trân trọng, giữ gìn từng giá trị nhỏ nhất mà mình đang có.

- …

Cách cho điểm: Mỗi ý trả lời đúng cho 0,5 điểm

- Ý 1: HS có thể đưa ra các bài học khác, nếu hợp lí vẫn cho điểm tối đa (nếu hs đưa ra nhiều bài học không cho điểm).

- Ý 2: HS có thể đưa ra những cách thực hiện khác ngoài những cách trên nếu hợp lí vẫn cho điểm.

II

VIẾT

Viết bài văn phân tích một tác phẩm em đã học hoặc đã đọc

4,0 điểm

* Yêu cầu chung:

- Đây là kiểu đề mở, học sinh có thể tự do lựa chọn một tác phẩm truyện để phân tích.

- Xác định đúng kiểu bài nghị luận.