Phân tích bài thơ Nhớ đồng của Tố Hữu (Dàn ý + 2 mẫu) Phân tích Nhớ đồng hay nhất

Phân tích bài thơ Nhớ đồng của Tố Hữu là tài liệu tham khảo hữu ích, giúp học sinh hiểu sâu hơn về nội dung và nghệ thuật của bài thơ.

Tác phẩm thể hiện sâu sắc nỗi nhớ quê hương, cuộc sống bên ngoài và niềm khao khát được trở lại với đồng bào, đồng chí của người chiến sĩ cách mạng trong những ngày bị giam cầm. 

1. Hướng dẫn phân tích đề

• Dạng bài: nghị luận văn học – phân tích một bài thơ
• Đối tượng phân tích: bài thơ Nhớ đồng của Tố Hữu

2. Dàn ý chi tiết

(1). Mở bài

Giới thiệu khát quát về nhà thơ Tố Hữu, bài thơ Nhớ đồng

(2). Thân bài

a. Khái quát hoàn cảnh

Nhớ đồng được sáng tác trong thời gian Tố Hữu bị thực dân Pháp bắt giam tại nhà lao Thừa Phủ.

b. Phân tích nội dung

- Nỗi nhớ đồng quê da diết, sâu nặng

• Ngay từ đầu bài thơ, tiếng gọi “Gì sâu bằng những trưa thương nhớ” đã mở ra một thế giới cảm xúc mãnh liệt.
• Điệp từ “đâu” xuất hiện nhiều lần, tạo cảm giác không gian quê hương vừa gần gũi vừa xa xôi:
• Những hình ảnh quen thuộc của đồng quê hiện lên trong hồi ức
• Thiên nhiên không hiện lên đơn thuần như một bức tranh phong cảnh mà thấm đẫm cảm xúc của người đang bị chia lìa.

=> Nỗi nhớ càng cụ thể, hình ảnh quê hương càng trở nên sống động. Qua đó cho thấy tình yêu sâu nặng của nhà thơ đối với quê hương, cuộc sống bình dị.

- Nỗi nhớ hướng tới con người và cuộc sống lao động

• Trong hồi tưởng, quê hương không chỉ có cảnh vật mà còn có con người lao động.
• Những hình ảnh về người dân, cuộc sống bình dị gợi nên một thế giới thân thuộc mà người tù cách mạng đang khao khát được trở lại.
• Nhân vật trữ tình nhớnhững người dân quê, những người lao động, những con người gắn bó với đồng ruộng.
• Nỗi nhớ vì thế mang chiều sâu xã hội: nhớ quê cũng chính là nhớ nhân dân, nhớ cuộc đời.

=> Tình yêu của Tố Hữu không dừng lại ở tình cảm với cảnh vật mà gắn liền với tình cảm dành cho con người, đặc biệt là những người lao động nghèo.

- Nỗi nhớ quá khứ hoạt động cách mạng và “cái tôi” tuổi trẻ

• Từ hiện tại tù đày, nhân vật trữ tình trở về với những ngày tháng được sống, hoạt động và hòa mình vào cuộc đời.
• Câu thơ “Đâu những ngày xưa, tôi nhớ tôi” mang ý nghĩa đặc biệt.
• “Tôi” của hiện tại đang bị giam cầm đối lập với “tôi” của quá khứ
• Nỗi nhớ vì thế không chỉ là nhớ một không gian bên ngoài mà còn là nỗi nhớ chính mình trong những tháng ngày tự do và có ý nghĩa.

- Khát vọng tự do được bật lên từ nỗi nhớ

• Càng nhớ đồng, nhớ quê, nhớ cuộc sống, nhân vật trữ tình càng cảm nhận rõ sự ngột ngạt của cảnh tù đày.
• Nỗi nhớ trở thành sức mạnh tinh thần giúp người chiến sĩ vượt lên hoàn cảnh.
• Khát vọng tự do không được diễn tả bằng những lời hô khẩu hiệu mà được thể hiện tự nhiên qua dòng hồi tưởng.

c. Đặc sắc nghệ thuật

• Điệp từ, điệp cấu trúc
• Hình ảnh thơ giàu sức gợi
• Câu hỏi tu từ
• Nhịp điệu giàu tính nhạc
• Sự kết hợp giữa trữ tình và chính trị

(3). Kết bài

Khẳng định giá trị nội dung và nghệ thuật của Nhớ đồng.

3. Gợi ý ý tưởng

Giá trị nội dung, nghệ thuật

4. Từ ngữ hay

• nỗi nhớ da diết
• nỗi nhớ khắc khoải
• nỗi nhớ cồn cào
• nỗi nhớ khôn nguôi
• dòng hồi tưởng miên man
• miền kí ức thân thương
• âm hưởng bồi hồi, tha thiết
• bức tranh đồng quê bình dị
• không gian làng quê thân thuộc
• vẻ đẹp mộc mạc, gần gũi
• hình ảnh đậm chất dân dã
• thiên nhiên thấm đẫm cảm xúc
• tâm hồn nhạy cảm
• trái tim giàu yêu thương
• sự gắn bó sâu nặng với nhân dân
• tình yêu cuộc sống mãnh liệt
• khát vọng tự do cháy bỏng
• lí tưởng cách mạng cao đẹp

5. Mẫu tham khảo

Mẫu 1

Tố Hữu - một nhà thơ cách mạng nổi tiếng. Bài thơ "Nhớ đồng" - một tác phẩm tiêu biểu của Tố Hữu đã bày tỏ tâm trạng nhớ quê hương, cách mạng của ông những ngày tháng sống trong trại giam.

Trong hoàn cảnh bị giam cầm tù hãm, người chiến sĩ cộng sản không tránh khỏi những u buồn, nhớ thương, chính tiếng hò vang vọng đâu đó đã đánh thức và khơi dậy nỗi niềm nhớ thương của người tù. Giữa không gian đồng không mông quạnh trưa nắng, một con người lẻ loi, cô độc đang bị giam cầm tách biệt với cuộc sống bên ngoài.

"Gì sâu bằng những trưa thương nhớ
Hiu quạnh bên trong một tiếng hò"

"Gì sâu bằng" ấy là nói về nỗi nhớ sâu thẳm trong cõi lòng tác giả, điệp từ "đâu" ở đầu suốt năm câu thơ như là nỗi day dứt tìm kiếm trở về với cuộc sống khi xưa, tìm kiếm sự yên bình nơi quê hương trong sự ngậm ngùi:

"Đâu gió cồn thơm đất nhả mùi...
Đâu những đường con bước vạn đời"

Bức tranh cuộc sống sinh hoạt làng quê thân thương và rất đỗi bình dị hiện ra trước mắt người tù cộng sản, chỉ là tưởng tượng thôi nhưng nó sống động và tuyệt đẹp, giàu xúc cảm biết bao. Không chỉ là cảnh đồng lúa, khóm tre, nương rẫy hay những mái nhà tranh, ở trong tâm tưởng của nhà thơ còn có con người, những người nông dân cơ cực vất vả nhưng ấm áp tình người.

"Đâu những lưng cong xuống luống cày...
Đâu dáng hình quen, đâu cả rồi...
Ôi mẹ già xa đơn chiếc ơi"

Đâu đó còn là bóng dáng của người mẹ thương nhớ càng siết chặt thêm nỗi khắc khoải khôn nguôi của nhà thơ, tác giả như chìm đắm, say trong những cơn nhớ nhung không dứt "Chao ôi thương nhớ, chao thương nhớ..." từng lời như đang than thở vì sự bất khả kháng với hoàn cảnh của chính mình, không thể thoát ra để giải tỏa nỗi lòng. Người chiến sĩ trẻ nhớ về những ngày đầu đến với lý tưởng cách mạng và thời hoạt động cách mạng tự do của mình:

"Đâu những ngày xưa, tôi nhớ tôi...
Trên chín tầng cao bát ngát trời"

Trước là nhớ về quá khứ tối tăm ngột ngạt của mình để như khẳng định hơn sự sáng suốt và đúng đắn, niềm hạnh phúc khi tìm được lý tưởng cách mạng, và rồi tác giả tự cho mình những giây phút say trong niềm khao khát hoạt động cách mạng ấy, tâm trạng u buồn bỗng nhiên được tưới mát trở nên vui vẻ và phấn chấn hơn, "Nhẹ nhàng như con chim cà lơi", cánh chim tượng trưng cho sự tự do tự tại và tác giả đang ví mình là những con chim đó, say trong đồng hương nắng như chính người chiến sĩ say trong hoạt động cách mạng. Nhưng dù có cố gắng cách mấy nhà thơ cũng không tránh khỏi sự đối mặt với thực tại bị giam hãm trong lao tù, hai câu thơ kết lặp lại y nguyên hai câu thơ đầu, nhấn mạnh sự bất lực, bế tắc không có lối thoát. Mặc dù vậy tư tưởng hướng về quê hương và cách mạng vẫn còn đó, khát vọng về một ngày được tự do được hoạt động cách mạng vẫn luôn cháy bỏng trong trái tim người tù cộng sản.

Qua bài thơ "Nhớ đồng" người đọc không chỉ cảm nhận được một tình yêu quê hương tha thiết của Tố Hữu mà còn thấy hiện lên một người chiến sĩ cộng sản yêu lý tưởng cách mạng, yêu đất nước và khát vọng tự do hành động, hy sinh vì Tổ quốc.

Mẫu 2

Cuộc đời Tố Hữu gắn liền với sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc. Ông đã đóng góp cho nền văn học việt Nam đặc biệt vào thời kì cách mạng, thơ của ông mang tư cách của một chiến sĩ cách mạng kiên cường và một nhà thơ mang hồn thơ của thời đại. Nhớ đồng là một trong số những bài thơ tiêu biểu phản ánh tâm trạng cô đơn, buồn nhớ của người tù trẻ tuổi bị tách biệt khỏi môi trường hoạt động sôi nổi, phải xa đồng bào, đồng chí

Cả bài thơ có thể chia làm bốn đoạn, ba đoạn đầu là ba nỗi nhớ sâu sắc kết thúc bằng câu hỏi tu từ lặp đi lặp lại: “Gì sâu bằng”. Đoạn cuối gồm bốn khổ và hai câu đúc kết tâm sự của nhà thơ trong hiện tại. Bằng những biện pháp nghệ thuật độc đáo khác nhau, nỗi nhớ đó trải dài xuyên suốt cả bài thơ, bắt đầu với biện pháp sử dụng những câu hỏi tu từ ở cuối mỗi khổ thơ: Gì sâu bằng những trưa thương nhớ, Gì sâu bằng những trưa hiu quạnh. Những câu thơ mang sắc thái nghệ thuật hiện đại của Thơ mới góp phần thể hiện nỗi nhớ da diết, khắc khoải và tâm trạng cô đơn tột cùng của người thanh niên giữa chốn ngục tù,mong ngóng được trở về từng ngày.

“Gì sâu bằng” là cấu trúc có ý khẳng định rằng có một thứ gì, không có một cái gì, không gì sâu xa hơn, mạnh mẽ hơn; những trưa thương nhớ là những ngày nhà thơ phải sống trong xà lim biệt giam. Tố Hữu đã sử dụng những câu hỏi tu từ kết hợp với tính từ mang tính chất mãnh liệt khiến câu thơ như một câu hỏi nhức nhối tâm can. Câu hò quen thuộc của xứ Huế là cái cớ gọi về nỗi nhớ,nó giống như âm thanh của tiếng guốc đi về ờ bài Tâm tư trong tù. Những âm thanh đó đã ăn sâu vào kí ức của chính tác giả, cũng giống như âm thanh của tiếng hò Huế, âm thanh của tiếng gà trưa của thơ Xuân Quỳnh cũng có lúc kéo nhân vật trữ tình về với những nỗi niềm thương nhớ như vậy. Tiếng hò ngân dài trên sông nước, văng vẳng lúc gần lúc xa đã làm sống dậy biết bao hình ảnh của cuộc sống giản dị mến thương trong tâm tưởng nhà thơ.

“Gì sâu bằng những trưa thương nhớ|
Hiu quạnh bên trong một tiếng hò!
Đâu gió cồn thơm đất nhả mùi
Đâu ruộng tre mát thở yên vui
Đâu từng ô mạ xanh mơn mởn
Đâu những nương khoai ngọt sắn bùi?
Đâu những đường con bước vạn đời
Xóm nhà tranh thấp ngủ im hơi
Giữa dòng ngày tháng âm u đó
Không đổi, nhưng mà trôi cứ trôi”

Năm từ “đâu” xuất hiện trong mười câu thơ, giống như một sự tiếc nuối của tác giả những năm tháng xưa cũ,hiện tại đâu còn, chỉ là nhắc nhớ lại vậy thôi. ở đây bức tranh thiên nhiên và bức tranh sinh hoạt của quê ngoại nhà thơ, một làng nhỏ với những cồn bãi mướt xanh cây trái, có chiếc cầu lặng lẽ soi bóng xuống dòng Hương Giang hững hờ. Khung cảnh thật đẹp và tình người ấm áp biết bao. Nhưng quê hương giờ đây chỉ còn sống trong tâm tưởng của tác giả, khi xung quanh là bốn bức tường của lao tù. Những câu hỏi trăn trở lặp đi lặp lại nhiều lần phản ánh nỗi nhớ thương, khắc khoải và hoài vọng đau đáu khôn nguôi:

“Gì sâu bằng những trưa hiu quạnh,
Ôi ruộng đồng quê thương nhớ ơi!”

Câu cảm thán được sử dụng, như một tiếng lòng của tác giả, không thể để mãi trong lòng nên đành thốt lên: “Ôi ruộng đồng quê thương nhớ ơi!” nhớ đến những trưa thương nhớ, đồng quê nhớ những thứ thân thuộc, tình thương mến dạt dào. Cuộc sống cơ cực của những người nông dân cơ cực, nhưng họ không thể làm mất đi vẻ đẹp khỏe khoắn, đáng yêu trong hình dáng và tâm hồn họ. Những dáng hình thân thương, bình dị với vẻ lam lũ cực nhọc lần lượt tái hiện về trong nỗi nhớ của nhà thơ:

“Đâu những lưng cong xuống luống cày
Mà bùn hi vọng nức hương ngây
Và đâu hết những bàn tay ấy
Vãi giống tung trời những sớm mai?
Đâu những chiều sương phủ bãi đồng
Lúa mềm xao xác ở ven sông
Vẳng lên trong tiếng xe lúa nước
Một giọng hò đưa hố não nùng.”

Bóng dáng quen thuộc hiện ra, mẹ già thương nhớ, những hôm mưa nắng dãi dầm, những mảnh tình người thân thiết ấm nồng, những hồn thơ thắm thiết, như thắt chặt sự nỗi nhớ da diết với các hình ảnh quen thuộc. Nhưng tất cả chỉ còn trong tưởng tượng:

“Đâu dáng hình quen, đâu cả rồi
Sao mà cách biệt, quá xa xôi
Chao ôi thương nhớ, chao thương nhớ
Ôi mẹ già xa đơn chiếc ơi|
Đâu những hồn thân tự thuở xưa
Những hồn quen dãi gió dầm mưa
Những hồn chất phác hiền như đất
Khoai sắn tình quê rất thiệt thà!”

Dường như người chiến sĩ đang chìm đắm trong nỗi nhớ nhung, trong dòng hồi ức miên man không dứt. Khiến người đọc cảm nhận rất rõ tâm trạng cô đơn, đau khổ của người tù lúc này, bất lực với tâm trạng của mình,chẳng thể thoát ra ngoài.

Điều quan trọng sau tất cả nỗi nhớ đó là khi tác giả ngộ ra lí tưởng cách mạng:

“Đâu những ngày xưa, tôi nhớ tôi|
Băn khoăn đi kiếm lẽ yêu đời
Vẩn vơ theo mãi vòng quanh quẩn
Muốn thoát, than ôi, bước chẳng rời.”

Đó là những ngày tháng mà người thanh niên yêu nước băn khoăn trước bao ngã rẽ của cuộc đời, muốn thoát khỏi cuộc sống tù túng, ngột ngạt mà chưa tìm được lối ra bởi chưa được ánh sáng lí tưởng cộng sản soi đường. Tưởng nhớ lại những ngày tăm tối ấy là để cảm nhận rõ hơn niềm hạnh phúc lớn lao khi được “Mặt trời chân lí chói qua tim”. Tố hữu nhớ lại những ngày đầu hăng say bước đi trên con đường cách mạng với biết bao kì vọng, lạc quan, để nhận thức rõ hơn cảnh ngộ đáng buồn của mình hiện tại. Nhà thơ bừng tỉnh sau những ngày dài đắm chìm trong nỗi nhớ thương dằng dặc, trở về với niềm say mê lí tưởng, với khao khát tự do và hành động.

“Rồi một hôm nào, tôi thấy tôi
Nhẹ nhàng như con chim cà lơi
Say đồng hương nắng vui ca hát
Trên chín tầng cao bát ngát trời”

Âm điệu thơ đang buồn bã đột nhiên chuyển sang vui vẻ, phấn chấn. Cảm xúc chuyển từ nỗi nhớ quê hương nhớ hình ảnh quen thuộc và rồi cô đúc lại thành:

“Cho tới chừ đây, tới chừ đây
Tôi mơ qua cửa khám bao ngày
Tôi thu tất cả trong thầm lặng
Như cánh chim buồn nhớ gió mây.”

Nỗi nhớ mênh mang được ví với hình ảnh so sánh: Như cánh chim buồn nhớ gió mây đã thể hiện thần tình nỗi nhớ đồng, thực chất là nỗi nhớ quê hương, đồng bào, đồng chí, đồng thời là khao khát tự do mãnh liệt của người chiến sĩ cách mạng đang chịu cảnh tù đày. Cánh chim đó, cánh chim của tự do,của tình yêu quê hương,cánh chim bay vút lên để đón nhận lí tưởng cao đẹp

Hai câu kết là sự lặp lại của hai câu đầu, tác giả đã sử dụng kết cấu vòng, và bài thơ khép lại nhưng cảm xúc thơ vẫn tiếp tục mở rộng và lan tỏa

“Gì sâu bằng những trưa hiu quạnh
Ôi ruộng đồng quê thương nhớ ơi!”

Nhớ đồng là bài thơ góp phần diễn tả thành công tâm trạng của người tù cộng sản, đó là những cảm xúc hết sức chân thực, những nỗi nhớ thương cứ lặp đi lặp lại thể hiện khao khát tự do cháy bỏng cùng với đó là tình yêu quê hương sâu sắc của người thanh niên yêu nước đang sục sôi nhiệt huyết. Từ chính những cảm xúc đó càng thôi thúc tác giả quyết tâm nung nấu ý chí để vượt lên khó khăn thách thức.

6. Những lỗi thường gặp

• Chỉ phân tích cảnh mà quên tâm trạng
• Dẫn chứng quá nhiều nhưng phân tích sơ sài
• Phân tích nghệ thuật một cách máy móc
• Kết bài quá chung chung