Sáng kiến kinh nghiệm: Tạo hứng thú học tập phân môn Hóa học cho học sinh lớp 9 thông qua hoạt động khởi động Mẫu sáng kiến kinh nghiệm lớp 9 (KNTT)

Sáng kiến kinh nghiệm: Tạo hứng thú học tập phân môn Hóa học cho học sinh lớp 9 thông qua hoạt động khởi động là tài liệu vô cùng hữu ích gồm 34 trang, giúp quý thầy cô tham khảo, dễ dàng hoàn thiện bản sáng kiến kinh nghiệm cho riêng mình thật chỉn chu.

SKKN Tạo hứng thú học tập phân môn Hóa học 9 thông qua hoạt động khởi động giúp giáo viên đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh, giảm áp lực truyền thụ kiến thức một chiều. Thông qua việc thiết kế các hoạt động khởi động sáng tạo, giáo viên có điều kiện nâng cao năng lực chuyên môn, kỹ năng tổ chức lớp học, ứng dụng công nghệ thông tin và xử lý tình huống sư phạm linh hoạt hơn. Ngoài ra quý thầy cô tham khảo thêm:

• Sáng kiến kinh nghiệm: Tạo hứng thú học tập cho học sinh qua sử dụng công nghệ AI vào dạy học môn Tiếng Anh THCS
• SKKN: Ứng dụng AI trong dạy học KHTN 7 (Phân môn Hóa học)
• SKKN: Sử dụng công cụ dạy học trực tuyến để tạo hứng thú trong học tập và năng lực tự học môn Tiếng Anh THCS.
• Sáng kiến kinh nghiệm: Ứng dụng Công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong dạy học môn Giáo dục công dân 9
• Sáng kiến kinh nghiệm: Ứng dụng ChatGPT hỗ trợ thiết kế hoạt động khởi động môn Tiếng Anh 8 Global Success

SKKN: Tạo hứng thú học tập phân môn Hóa học 9 thông qua hoạt động khởi động

I. MỞ ĐẦU

1. Lí do chọn sáng kiến

Môn KHTN 9 đóng vai trò quan trọng trong chương trình giáo dục, giúp học sinh khám phá khoa học, những quy luật cấu tạo và phản ứng hóa học, từ đó hiểu sâu hơn về thế giới vật chất xung quanh. Tuy nhiên, đối với lứa tuổi học sinh lớp 9, việc học tập môn KHTN nói chung cũng như phân môn Hóa học nói riêng không phải lúc nào cũng dễ dàng. Đặc biệt, nếu phương pháp giảng dạy thiếu tính sáng tạo, học sinh có thể cảm thấy khó khăn, chán nản, thậm chí không mấy hứng thú với môn học. Chính vì vậy, giáo viên cần tìm ra những cách tiếp cận mới mẻ, thú vị để khơi gợi niềm yêu thích của các em ngay từ những phút đầu tiên của tiết học.

Hoạt động khởi động trong giờ học không chỉ đơn thuần là bước mở đầu, mà còn mang ý nghĩa như một “chất xúc tác” quan trọng, giúp học sinh chuyển từ trạng thái thụ động sang chủ động, hứng khởi tham gia vào bài học. Một hoạt động khởi động hấp dẫn sẽ kích thích sự tò mò, làm rõ vai trò của kiến thức sắp được học trong thực tiễn, và đồng thời tạo không khí tích cực cho lớp học. Đây chính là cơ hội để giáo viên kết nối bài học với đời sống thực tế, giúp học sinh hình thành năng lực tìm hiểu khoa học, tư duy phản biện và sáng tạo.

Qua nhiều năm giảng dạy tại trường tôi nhận thấy, giáo viên thường sử dụng phương pháp dạy học truyền thống để khởi động như kiểm tra bài cũ, giới thiệu bài mới theo cách thông thường, tổ chức các trò chơi… nhưng các hình thức này chưa đủ hấp dẫn lôi cuốn học sinh vào hoạt động học tập, chưa có sự liên hệ với kiến thức mới, chưa tạo được mâu thuẫn nhận thức, kích thích được sự tò mò ham muốn tìm hiểu, khám phá của học sinh. Điều này khiến giờ học bắt đầu trong trạng thái căng thẳng, mệt mỏi, thiếu sự hứng thú và làm giảm khả năng tiếp thu kiến thức mới của học sinh. Khi không được kích thích về mặt tâm lý và trí tuệ, các em dễ trở nên thụ động, học tập một cách máy móc thay vì thực sự hiểu và vận dụng được kiến thức dẫn đến kết quả học tập chưa cao. Đồng thời, điều này cũng làm mất đi cơ hội để giáo viên tạo mối liên hệ sâu sắc giữa nội dung bài học và trải nghiệm thực tế của học sinh.

Trong bối cảnh giáo dục hiện đại, đổi mới phương pháp giảng dạy là một yêu cầu tất yếu nhằm đáp ứng những đòi hỏi mới về chất lượng và hiệu quả. Việc tổ chức các hoạt động khởi động sáng tạo, kết hợp yếu tố thực tiễn và ứng dụng công nghệ, không chỉ góp phần nâng cao hứng thú học tập mà còn giúp học sinh phát triển các kỹ năng cần thiết cho tương lai. Điều này hoàn toàn phù hợp với định hướng đổi mới giáo dục hiện nay, trong đó chú trọng phát triển năng lực toàn diện của học sinh.

Xuất phát từ những lý do trên tôi đã mạnh dạn lựa chọn sáng kiến “Tạo hứng thú học tập phân môn hóa học cho học sinh lớp 9 thông qua hoạt động khởi động”

2. Mục tiêu của sáng kiến

Sáng kiến “Tạo hứng thú học tập phân môn hóa học cho học sinh lớp 9 thông qua hoạt động khởi động” được thực hiện nhằm góp phần đổi mới phương pháp dạy học môn KHTN theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh. Thông qua sáng kiến, tôi mong muốn thiết kế và tổ chức các hoạt động khởi động trong dạy học phân môn Hóa học lớp 9 nhằm:

+ Giúp học sinh tập trung và chú ý, tạo sự hứng thú lôi cuốn ngay từ đầu tiết học.

+ Cho phép giáo viên giới thiệu bài học một cách nhẹ nhàng và hiệu quả, có sự liên thông với kiến thức mới.

+ Giúp học sinh có cơ hội làm quen với các thuật ngữ, từ khóa ngay từ khi bắt đầu bài học.

+ Tạo được mâu thuẫn nhận thức, kích thích được sự tò mò ham muốn tìm hiểu, khám phá của học sinh.

+ Giúp giáo viên sử dụng thời gian một cách nhẹ nhàng hiệu quả hơn.

+ Góp phần nâng cao chất lượng dạy – học phân môn Hóa học nói riêng và môn KHTN nói chumg.

3. Phạm vi của sáng kiến

- Đối tượng nghiên cứu là thiết kế và tổ chức các hoạt động khởi động trong dạy học phân môn Hóa học lớp 9 nhằm tạo hứng thú và nâng cao kết quả học tập của học sinh.

- Không gian: Trong các tiết học phần hóa môn KHTN lớp 9 trường ............. và lớp 9A trường THCS ............. xã ..............

Kiến thức của phân môn hóa học của môn KHTN lớp 9 bộ sách kết nối tri thức với cuộc sống

- Thời gian nghiên cứu từ tháng 2/2025 đến tháng 3/2026

II. CƠ SỞ LÝ LUẬN, CƠ SỞ THỰC TIỄN

1. Cơ sở lí luận

KHTN là môn học đặc biệt vì xây dựng dựa trên quan điểm dạy học tích hợp nền tảng kiến thức. Bên cạnh đó, môn này còn lồng ghép một số nội dung giáo dục như giáo dục kỹ thuật, sức khoẻ, bảo vệ môi trường, phát triển bền vững...

Đối tượng nghiên cứu của phân môn Hóa học gần gũi với đời sống hằng ngày của học sinh. Thông qua việc tổ chức các hoạt động thực hành, thí nghiệm hóa học giúp học sinh khám phá thế giới tự nhiên, phát triển nhận thức, tư duy logic và khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn.

Chương trình Giáo dục phổ thông tổng thể (ban hành kèm theo Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26/12/2018) đã nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ dạy học truyền thụ một chiều sang phát triển phẩm chất, năng lực của học sinh. Theo đó, hoạt động khởi động không chỉ là bước dẫn nhập bài học đơn thuần, mà còn là cơ hội để học sinh bước vào môi trường học tập giàu tính tương tác, kích thích sự tò mò, tư duy phản biện và mong muốn khám phá tri thức.

Công văn số 4612/BGDĐT-GDTrH ngày 03/10/2017 về hướng dẫn thực hiện chương trình giáo dục phổ thông hiện hành theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực người học, cũng đặt ra yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học. Các phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực và linh hoạt cần được vận dụng, trong đó khâu khởi động giữ vai trò quan trọng để tạo không khí sôi nổi, giúp học sinh hứng thú, chủ động tiếp nhận kiến thức mới.

Hoạt động khởi động bài học là hoạt động đầu tiên trong tiến trình dạy học nhằm giúp học sinh huy động những kiến thức, kĩ năng, kinh nghiệm của bản thân về các vấn đề liên quan đến bài học. Hoạt động này thường chỉ chiếm một vài phút đầu giờ nhưng có ý nghĩa rất quan trọng:

+ Giúp học sinh tập trung và chú ý, tạo sự hứng thú lôi cuốn ngay từ đầu tiết học.

+ Cho phép giáo viên giới thiệu bài học một cách nhẹ nhàng và hiệu quả, có sự liên thông với kiến thức mới.

+ Giúp học sinh có cơ hội làm quen với các thuật ngữ, từ khóa ngay từ khi bắt đầu bài học.

+ Tạo được mâu thuẫn nhận thức, kích thích được sự tò mò ham muốn tìm hiểu, khám phá của học sinh.

+ Giúp giáo viên sử dụng thời gian một cách nhẹ nhàng hiệu quả hơn.

+ Góp phần nâng cao chất lượng dạy – học phân môn Hóa học nói riêng và môn KHTN nói chung.

Việc thiết kế và tổ chức các hoạt động khởi động trong dạy học phân môn hóa học 9 cần dựa trên nguyên tắc:

- Bám sát mục tiêu bài học: Hoạt động khởi động phải định hướng trực tiếp vào nội dung trọng tâm, giúp học sinh hình thành “vấn đề cần khám phá”.

- Ngắn gọn, hiệu quả, đúng thời lượng (3–7 phút). Tránh kéo dài làm ảnh hưởng thời gian hình thành kiến thức mới.

- Kích thích tư duy, tạo tình huống có vấn đề: Không chỉ tạo không khí vui vẻ mà phải khơi gợi nhu cầu tìm hiểu.

- Phù hợp với đối tượng học sinh lớp 9. Nội dung gần gũi đời sống, tăng tính thực tiễn.

- Đa dạng hóa hình thức tổ chức như: Trò chơi, câu hỏi mở, thí nghiệm nhanh, tình huống thực tiễn, hình ảnh/video, dự đoán hiện tượng…

Các hoạt động khởi động thú vị sẽ thúc đẩy sự tò mò khám phá kiến thức mới cũng như tạo hứng thú trong học tập, nghiên cứu phân môn hóa học nói riêng và môn khoa học tự nhiên nói chung. Hoạt động khởi động rất cần thiết trong tiết dạy nhằm phát triển năng lực cho học sinh, phát triển năng lực tư duy nêu vấn để, giải quyết vấn đề. Hoạt động này cần tạo ra những tình huống, những vấn đề ở đó người học cần được huy động tất cả các kiến thức, những kinh nghiệm, vốn sống của mình để cố gắng nhìn nhận và giải quyết theo cách riêng của mình để trả lời câu hỏi hay giải quyết các tình huống nảy sinh.

Hoạt động khởi động thành công sẽ góp phần không nhỏ đến chất lượng buổi học hôm đó của học sinh và giáo viên. Bởi thông qua hình thức tổ chức này sẽ kích thích sự sáng tạo, giúp học sinh hình thành năng lực hợp tác, tinh thần học hỏi giúp đỡ nhau khi thực hiện nhiệm vụ. Chính vì vậy hoạt động khởi động đầu giờ có ý nghĩa rất quan trọng trong quá trình dạy học.

2. Cơ sở thực tiễn

2.1. Thực trạng giáo viên thiết kế sử dụng các hoạt động khởi động đầu tiết học.

Trong giáo dục phổ thông hiện nay, việc sử dụng các hoạt động khởi động để tạo hứng thú học tập đã được nhiều giáo viên quan tâm nghiên cứu. Khi đó giáo viên thường tổ chức các trò chơi nhỏ, câu hỏi gợi mở, thí nghiệm minh họa ngắn ngay đầu tiết học nhằm thu hút sự chú ý và kích thích tư duy học sinh. Chẳng hạn việc dùng câu hỏi gợi mở liên quan đến thực tế, thí nghiệm nhanh liên quan đến kiến thức sắp học, hoặc các trò chơi nhóm khởi động. Các giải pháp này mang lại hiệu quả nhất định trong việc tăng tương tác và thu hút học sinh tham gia học tập.

Tuy nhiên trong quá trình thực hiện vẫn chưa được thường xuyên và còn nhiều hạn chế như: Chưa có sự thống nhất về phương pháp, phần lớn phụ thuộc vào kinh nghiệm cá nhân của từng giáo viên. Thời gian khởi động bị hạn chế, chưa được tổ chức một cách hệ thống và liên tục. Một số hoạt động khởi động còn đơn giản chưa đủ hấp dẫn lôi cuốn học sinh vào hoạt động học tập, chưa có sự liên hệ với kiến thức mới, chưa tạo được mâu thuẫn nhận thức, kích thích được sự tò mò ham muốn tìm hiểu, khám phá của học sinh, chưa thực sự phù hợp với đặc điểm học sinh lớp 9. Điều này khiến giờ học trở nên căng thẳng, mệt mỏi, thiếu sự hứng thú và làm giảm khả năng tiếp thu kiến thức mới của học sinh.

Qua khảo sát, điều tra, giảng dạy trực tiếp tại lớp 9A trong trường tôi nhận thấy, ở giai đoạn đầu nghiên cứu, nhiều học sinh có xu hướng thiếu tập trung trong những phút đầu tiên của tiết học. Điều này dẫn đến việc các em khó tiếp cận và tiếp thu hiệu quả những kiến thức mới nếu hoạt động khởi động trong các tiết học còn đơn điệu, thiếu sự đa dạng và sáng tạo, chưa thực sự phát huy khả năng tư duy cũng như thúc đẩy động lực học tập của học sinh. Hơn nữa, hoạt động khởi động chưa nhận được sự chú trọng đúng mức từ giáo viên, dẫn đến việc thiếu sự kết nối hiệu quả giữa phần khởi động và nội dung bài học chính, khiến học sinh khó tiếp cận bài học một cách tự nhiên và hiệu quả.

...............

Xem đầy đủ trong file tải về