So sánh đoạn kết của 2 tác phẩm Chí Phèo và Vợ Nhặt Cảm nhận về ý nghĩa kết thúc truyện Chí Phèo và Vợ nhặt

So sánh đoạn kết của 2 tác phẩm Chí Phèo của Nam Cao và Vợ nhặt của Kim Lân cung cấp gợi ý cách triển khai bài viết. Qua đó, các bạn học sinh có thể tìm hiểu cách phân tích, đối chiếu những điểm tương đồng và khác biệt trong đoạn kết của hai tác phẩm, từ đó làm nổi bật giá trị nội dung, nghệ thuật và tư tưởng nhân đạo của mỗi nhà văn. 

Đây sẽ là nguồn tham khảo hữu ích để học sinh lớp 12 củng cố kiến thức và nâng cao kỹ năng viết bài nghị luận văn học.

1. Hướng dẫn phân tích đề

• Kiểu bài:nghị luận văn học so sánh
• Đối tượng: so sánh đoạn kết 2 tác phẩm Chí Phèo và Vợ Nhặt

2. Dàn ý chi tiết

a. Mở bài

Nêu vấn đề nghị luận: đoạn kết Chí Phèo và đoạn kết Vợ nhặt

b. Thân bài

* Khái quát về đoạn kết Chí Phèo và đoạn kết Vợ nhặt

* So sánh điểm giống nhau

• Xuất phát từ hiện thực khắc nghiệt của người lao động nghèo.
• Khắc họa những con người bị dồn ép đến giới hạn.
• Thể hiện sự trân trọng của nhà văn đối với khát vọng sống, khát vọng hạnh phúc và phẩm giá con người.
• Có những hình ảnh, chi tiết giàu sức ám ảnh.
• Góp phần làm nổi bật giá trị hiện thực và nhân đạo của tác phẩm.

* So sánh điểm khác nhau

* Lí giải sự giống và khác nhau:

- Giống nhau:

• Cả hai nhà văn đều có sự gắn bó với người lao động nghèo.
• Đều xuất phát từ hiện thực xã hội Việt Nam trước Cách mạng.
• Đều quan tâm đến phẩm giá và khát vọng sống của con người.

- Khác nhau:

• Chí Phèo được viết trước Cách mạng, tập trung khám phá sâu sắc bi kịch tha hóa và bị cự tuyệt quyền làm người.
• Vợ nhặt được viết sau Cách mạng nhưng lấy bối cảnh nạn đói năm 1945; tác phẩm nhìn lại hiện thực đau thương đồng thời nhấn mạnh khả năng tìm thấy ánh sáng trong hoàn cảnh tăm tối.

c. Kết bài

Khẳng định giá trị của hai đoạn kết.

3. Gợi ý ý tưởng

• Khi phân tích Chí Phèo, cần chú ý mối quan hệ giữa sự thức tỉnh của Chí – khát vọng lương thiện – sự từ chối của Thị Nở – cái chết.
• Khi phân tích Vợ nhặt, cần tập trung vào mối quan hệ giữa nạn đói – tình người – mái ấm – hình ảnh lá cờ đỏ.

4. Từ ngữ hay

• có sự gặp gỡ
• vừa tương đồng vừa khác biệt
• điểm chung đáng chú ý
• nét riêng độc đáo
• sắc thái bi kịch
• hướng vận động tích cực
• tư tưởng nhân đạo
• giá trị hiện thực
• dấu ấn phong cách
• góp phần làm nổi bật chủ đề

5. Mẫu tham khảo

Đoạn kết là nơi câu chuyện khép lại nhưng cũng thường là nơi tư tưởng của nhà văn được cô đọng và để lại dư âm sâu sắc nhất. Nếu Nam Cao kết thúc Chí Phèo bằng cái chết của nhân vật cùng câu hỏi ám ảnh “Ai cho tao lương thiện?”, thì Kim Lân lại khép lại Vợ nhặt bằng hình ảnh đoàn người đói và lá cờ đỏ bay phấp phới. Hai cách kết thúc khác nhau đã tạo nên những sắc thái riêng trong việc thể hiện số phận và khát vọng của người lao động nghèo.

Ở Chí Phèo , sau khi bị Thị Nở từ chối con đường trở về với cuộc sống lương thiện, Chí tìm đến nhà Bá Kiến, giết Bá Kiến rồi tự sát. Hành động ấy cho thấy sự tuyệt vọng của một con người đã thức tỉnh nhưng không còn tìm thấy lối trở về. Câu hỏi “Ai cho tao lương thiện?” không chỉ là lời của riêng Chí mà còn là tiếng kêu đau đớn về quyền được sống đúng với bản chất người. Cái chết của Chí vì thế mang ý nghĩa tố cáo xã hội đã đẩy người nông dân vào con đường tha hóa, đồng thời thể hiện sự trân trọng của Nam Cao đối với khát vọng lương thiện vốn chưa bao giờ mất hẳn trong con người Chí.

Trong khi đó, đoạn kết Vợ nhặt lại mở ra một hướng vận động khác. Giữa nạn đói khủng khiếp, gia đình Tràng vẫn cố gắng xây dựng một mái ấm. Sau bữa cơm ngày đói, câu chuyện về những người phá kho thóc Nhật và hình ảnh “lá cờ đỏ bay phấp phới” hiện lên trong tâm trí Tràng. Hiện thực đói khát vẫn còn đó, nhưng con người không còn hoàn toàn bị bao vây bởi tuyệt vọng. Hình ảnh lá cờ đỏ gợi ra một con đường mới, đem đến niềm tin vào khả năng thay đổi cuộc sống. Đoạn kết vì thế thể hiện rõ sức sống, khát vọng hạnh phúc và niềm hi vọng của người lao động.

Hai đoạn kết có điểm gặp gỡ ở chỗ đều xuất phát từ hiện thực khắc nghiệt và hướng tới việc khám phá số phận con người. Cả Nam Cao và Kim Lân đều dành sự quan tâm sâu sắc cho người nông dân nghèo, đồng thời phát hiện ở họ những giá trị đáng quý: Chí Phèo vẫn khao khát lương thiện, còn Tràng, người vợ nhặt và bà cụ Tứ vẫn khao khát mái ấm và tương lai. Tuy nhiên, cách kết thúc lại có sự khác biệt rõ rệt. Chí Phèo khép lại bằng cái chết, tạo nên dư âm bi kịch và sự ám ảnh; Vợ nhặt kết thúc bằng một hình ảnh mở, từ bóng tối của nạn đói hướng về ánh sáng của hi vọng.

Sự khác biệt ấy góp phần tạo nên nét riêng trong tư tưởng nghệ thuật của hai nhà văn. Nếu Nam Cao tập trung khắc họa bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người trong xã hội cũ, thì Kim Lân nhấn mạnh sức sống và khả năng hướng tới tương lai của con người ngay giữa hoàn cảnh đói khát. Một đoạn kết khiến người đọc day dứt bởi câu hỏi về quyền làm người, một đoạn kết để lại niềm hi vọng về sự đổi thay. Qua đó, cả hai tác phẩm đều khẳng định giá trị của con người và thể hiện tấm lòng nhân đạo sâu sắc của các nhà văn.

6. Những lỗi thường gặp

• Chỉ phân tích từng tác phẩm riêng biệt
• Chỉ nêu điểm giống nhau
• Nhận xét chung chung
• Quên lí giải sự khác biệt