Lý thuyết Giáo dục Kinh tế và Pháp luật 10 (Cả năm) Tóm tắt kiến thức GDKTPL 10 (Dùng chung 3 sách, Chi tiết)

Hoạt động

Khái niệm

Vai trò

Ví dụ thực tiễn

Sản xuất

Sử dụng các yếu tố sản xuất để tạo ra hàng hóa và dịch vụ đáp ứng nhu cầu xã hội.

- Cung cấp hàng hóa và dịch vụ.
- Tạo ra việc làm.
- Thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

- Ngành ô tô Toyota sản xuất xe hơi.
- Nông dân trồng lúa ở Việt Nam cung cấp lương thực.

Phân phối - Trao đổi

Phân phối là hoạt động phân chia các yếu tố sản xuất cho các ngành sản xuất, các đơn vị sản xuất khác nhau để tạo ra sản phẩm (phân phối cho sản xuất) và phân chia kết quả sản xuất cho tiêu dùng (phân phối cho tiêu dùng).

- Trao đổi là hoạt động đưa sản phẩm sau khi sản xuất đến tay người tiêu dùng (bao gồm cả tiêu dùng cho sản xuất và tiêu dùng cho sinh hoạt).

- Kết nối cung - cầu.
- Cân bằng thị trường.
- Tăng hiệu quả kinh tế, tối ưu hóa sử dụng nguồn lực và giảm chi phí lưu thông.

- Phân phối sản phẩm từ nhà máy đến cửa hàng bán lẻ.
- Trao đổi sản phẩm tại siêu thị, chợ hoặc qua thương mại điện tử.

Tiêu dùng

Sử dụng sản phẩm và dịch vụ để thỏa mãn nhu cầu sinh hoạt và sản xuất.

- Thúc đẩy sản xuất.
- Phản ánh mức sống của xã hội.
- Điều tiết nền kinh tế qua thói quen tiêu dùng và phân bổ nguồn lực sản xuất.

- Người tiêu dùng mua thực phẩm, dịch vụ hàng ngày.
- Doanh nghiệp sản xuất hàng hóa dựa trên nhu cầu tiêu dùng của thị trường (vd: thực phẩm hữu cơ).

Mối quan hệ giữa các hoạt động

Sản xuất là cơ bản và quyết định đến phân phối - trao đổi và tiêu dùng.
Tiêu dùng là mục đích và động lực của sản xuất, còn phân phối - trao đổi là cầu nối giữa sản xuất và tiêu dùng.

Chủ thể

Khái niệm

Vai trò

Ví dụ cụ thể

Chủ thể sản xuất

Người sản xuất và cung cấp hàng hóa, dịch vụ ra thị trường.

- Tạo ra sản phẩm và dịch vụ đáp ứng nhu cầu tiêu dùng.
- Sử dụng vốn, lao động và tài nguyên để thúc đẩy sự phát triển kinh tế.

- Toyota sản xuất ô tô bằng cách sử dụng công nghệ và lao động để đáp ứng nhu cầu về phương tiện di chuyển.
- Nông dân Việt Nam trồng lúa cung cấp lương thực.

Chủ thể tiêu dùng

Người mua hàng hóa, dịch vụ để thỏa mãn nhu cầu sinh hoạt, sản xuất.

- Định hướng sản xuất và tạo động lực cho sản xuất phát triển thông qua nhu cầu tiêu dùng.

- Người tiêu dùng Việt Nam ưa chuộng hàng Việt, thúc đẩy sản xuất các sản phẩm nội địa.
- Người tiêu dùng Mỹ lựa chọn thực phẩm hữu cơ, định hướng sản xuất thực phẩm xanh.

Chủ thể trung gian

Các cá nhân, tổ chức đảm nhiệm vai trò cầu nối giữa sản xuất và tiêu dùng.

- Kết nối cung - cầu, cung cấp thông tin.
- Giúp nền kinh tế linh hoạt và hiệu quả.
- Thúc đẩy sản xuất và tiêu dùng thông qua các giao dịch kinh tế.

- Siêu thị như VinMart và Co.opmart phân phối hàng hóa từ nhà sản xuất đến người tiêu dùng.
- Sàn giao dịch chứng khoán kết nối các nhà đầu tư với công ty.

Chủ thể nhà nước

Nhà quản lý nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

- Quản lý nền kinh tế, tạo môi trường pháp lý và chính trị ổn định.
- Điều tiết vĩ mô và đảm bảo phát triển kinh tế gắn liền với công bằng xã hội và định hướng XHCN.

- Chính phủ Việt Nam ban hành chính sách kích cầu tiêu dùng và thu hút đầu tư.
- Chính sách thuế của nhà nước điều chỉnh hoạt động của doanh nghiệp.

Chủ thể

Trách nhiệm

Ví dụ thực tế

Chủ thể sản xuất

1. Tuân thủ pháp luật: Tuân thủ các quy định pháp luật liên quan đến sản xuất và kinh doanh.

Doanh nghiệp sản xuất thực phẩm phải tuân thủ các quy định về an toàn vệ sinh thực phẩm.

2. Trách nhiệm với người tiêu dùng và xã hội: Cung cấp hàng hóa, dịch vụ không gây tổn hại đến sức khỏe và lợi ích của con người.

Một công ty dược phẩm phải đảm bảo thuốc của họ an toàn và hiệu quả trước khi đưa ra thị trường.

3. Bảo vệ môi trường: Thực hiện các biện pháp bảo vệ môi trường trong quá trình sản xuất.

Các nhà máy phải có hệ thống xử lý nước thải trước khi xả ra môi trường để giảm thiểu ô nhiễm.

Chủ thể tiêu dùng

1. Trách nhiệm với sự phát triển bền vững: Hỗ trợ các sản phẩm và dịch vụ bền vững, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

Người tiêu dùng lựa chọn sản phẩm hữu cơ, hoặc sản phẩm được sản xuất theo quy trình bền vững.

2. Lựa chọn hàng hóa có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng: Mua sắm các sản phẩm có chứng nhận nguồn gốc, đảm bảo chất lượng và an toàn.

Người tiêu dùng ưu tiên chọn sản phẩm có nhãn mác rõ ràng, như thực phẩm hữu cơ có chứng nhận.

3. Phê phán hành vi trái pháp luật trong hoạt động kinh tế: Báo cáo các hành vi gian lận, giả mạo hoặc vi phạm pháp luật trong hoạt động kinh tế.

Người tiêu dùng có thể thông báo cho cơ quan chức năng khi phát hiện hàng giả, hàng nhái trong thị trường.

Chủ thể trung gian

Lựa chọn hàng hóa đảm bảo chất lượng: Cung cấp và phân phối hàng hóa có chất lượng, tạo điều kiện thuận lợi cho người tiêu dùng trong việc lựa chọn.

Các cửa hàng, siêu thị lựa chọn các sản phẩm có chất lượng cao, không bán hàng hóa hết hạn sử dụng để bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng.

Khái niệm

Mô tả

Ví dụ cụ thể

Thị trường

Thị trường là tổng hòa các quan hệ kinh tế, nơi nhu cầu của các chủ thể được đáp ứng thông qua việc trao đổi, mua bán. Giá cả và số lượng hàng hóa, dịch vụ được xác định dựa trên mức độ phát triển của nền sản xuất.

- Chợ truyền thống nơi người dân mua bán hàng hóa hàng ngày.
- Sàn thương mại điện tử như Shopee, Lazada, nơi các giao dịch mua bán diễn ra trực tuyến.

Nhân tố cơ bản của thị trường

Các yếu tố chính hình thành thị trường bao gồm hàng hóa, tiền tệ, giá cả, người bán, người mua.

- Hàng hóa: Các sản phẩm nông nghiệp, xe cộ, quần áo.
- Tiền tệ: Đồng tiền được dùng để trao đổi như VNĐ, USD.
- Giá cả: Giá cả của một sản phẩm như giá gạo, giá vàng.
- Người bán: Các cửa hàng, doanh nghiệp.
- Người mua: Người tiêu dùng, nhà đầu tư.

Quan hệ cơ bản của thị trường

Các quan hệ như hàng hóa – tiền tệ, mua – bán, cung – cầu hình thành các mối quan hệ kinh tế.

- Quan hệ mua - bán: Người mua trả tiền cho người bán để sở hữu hàng hóa.
- Quan hệ cung - cầu: Nhu cầu về khẩu trang y tế tăng mạnh trong đại dịch COVID-19, dẫn đến cung ứng tăng cao.

Cấp độ cụ thể

Thị trường ở cấp độ cụ thể là những địa điểm, không gian diễn ra hoạt động mua bán như chợ, cửa hàng, phòng giao dịch.

- Chợ truyền thống ở địa phương nơi người dân mua bán trực tiếp.
- Phòng giao dịch ngân hàng nơi thực hiện các giao dịch tài chính.

Cấp độ trừu tượng

Thị trường ở cấp độ trừu tượng là các mối quan hệ liên quan đến trao đổi, mua bán (cung – cầu, quan hệ hàng – tiền, quan hệ cạnh tranh) ở cả trong nước và quốc tế.

- Quan hệ cung - cầu toàn cầu: Thị trường dầu mỏ thế giới bị ảnh hưởng bởi nguồn cung và nhu cầu từ các nước lớn.
- Quan hệ cạnh tranh: Các công ty điện tử như Samsung và Apple cạnh tranh thị phần toàn cầu.