Phân tích chi tiết "cái bóng" trong Chuyện người con gái Nam Xương Văn mẫu lớp 9

Phân tích chi tiết "cái bóng" trong Chuyện người con gái Nam Xương sẽ giải thích ý nghĩa của chi tiết cái bóng, cũng như vai trò của chi tiết trong câu chuyện. 

Download.vn cung cấp đến bạn đọc tài liệu tham khảo với nội dung chi tiết, giúp ích cho quá trình làm bài văn của học sinh. 

1. Hướng dẫn phân tích đề

(1) Xác định kiểu bài

• Thể loại: nghị luận văn học
• Dạng bài: phân tích một chi tiết nghệ thuật đặc sắc trong tác phẩm

(2) Xác định yêu cầu của đề

• Vai trò của "cái bóng" trong cốt truyện
• Thông điệp Nguyễn Dữ gửi gắm qua chi tiết này.

(3) Phạm vi dẫn chứng

Tập trung vào các sự việc:

• Vũ Nương chỉ bóng mình trên vách để dỗ bé Đản
• Bé Đản kể với Trương Sinh về "người cha" hằng đêm
• Trương Sinhnghi ngờ dẫn đến bi kịch của Vũ Nương
• Trương Sinh nhận ra sự thật khi bé Đản chỉ chiếc bóng

2. Dàn ý chi tiết

(1). Mở bài

Giới thiệu truyện Chuyện người con gái Nam Xương và chi tiết chiếc “cái bóng”:

- “Chuyện người con gái Nam Xương” là câu chuyện đã lấy nước mắt của người đọc bởi cốt truyện cảm động sâu sắc, hình tượng nhân vật xây dựng chân thực, khách quan, nghệ thuật kể chuyện li kì, hấp dẫn và các chi tiết giàu ý nghĩa.

- Một trong những chi tiết để lại nhiều ấn tượng đó là hình ảnh “cái bóng”.

(2). Thân bài

- Cái bóng của nàng Vũ Nương in trên vách tường qua ánh đèn dầu chính là chỉ tiết tạo nên thắt nút, sự mâu thuẫn bắt đầu xảy ra:

• Vũ Nương đã nói với con mình rằng chiếc bóng trên tường kia chính là cha.
• Sợ con buồn tủi và thiếu thốn tình cảm của cha mà nàng đã nói dối Đản, lời nói dối ấy là biểu hiện cao đẹp nhất của tình yêu mà Vũ Nương dành cho con.
• Đối với bé Đản, chiếc bóng ấy là hiện thân của cha mình, là điều có thể khỏa lấp nỗi mong chờ trong em.
• Trong suy nghĩ non nớt của mình, em luôn tin mình có một người cha đêm nào cũng đến với mẹ con mình.
• Câu chuyện về người cha khác từ bé Đản đã làm nảy ra trong Trương Sinh mối nghi ngờ không dứt

=> Trương Sinh cho rằng vợ mình không chung thủy, hắn mắng nhiếc chửi rủa, đánh đập nàng. Nàng buộc phải gieo mình xuống sông Hoàng Giang.

- Cái bóng cũng chính là chi tiết mở nút, chứng minh sự oan khiên của nàng Vũ Nương.

• Trong đêm, khi ngồi cùng bé Đản, cái bóng xuất hiện, bé Đản gọi tiếng “cha” như những lần ngồi cùng mẹ.
• Trương Sinh hiểu được lỗi lầm của mình và nhận ra sự đau đớn của vợ.

=> Chiếc bóng đã hoá giải báo nỗi nghi ngờ trong Trương Sinh.

(3). Kết bài

Chi tiết đã góp phần vạch trần chế độ phong kiến nhiều bất công tàn bạo, khi mà chế độ phụ hệ lên ngôi, sự nhẫn tâm đã đẩy người phụ nữ trở nên khốn khổ đến đường cùng.

3. Infographic hoặc sơ đồ tư duy

4. Gợi ý ý tưởng

• Ý tưởng 1: Cái bóng là nút thắt và nút mở của toàn bộ câu chuyện
• Ý tưởng 2: Cái bóng vừa là hình ảnh thực vừa mang ý nghĩa biểu tượng

5. Từ ngữ hay

• chi tiết nghệ thuật đắt giá
• nút thắt của cốt truyện
• nút mở bất ngờ
• mang tính biểu tượng
• giàu sức gợi
• khơi nguồn bi kịch
• góp phần khắc họa nhân vật
• làm nổi bật giá trị hiện thực
• gửi gắm tư tưởng nhân đạo
• phản ánh số phận oan khuất
• hạnh phúc mong manh
• niềm tin gia đình
• minh oan
• khát vọng công lí
• tiếng nói nhân văn sâu sắc

6. Mẫu tham khảo

6.1 Mẫu 1

“Chuyện người con gái Nam Xương” là một trong hai mươi truyện thuộc “Truyền kì mạn lục” - một tác phẩm nổi tiếng của Nguyễn Dữ. Khi xây dựng bi kịch cuộc đời của nhân vật Vũ Nương - người phụ nữ đức hạnh nhưng bất hạnh thì nhà văn đã tạo ra được một chi tiết then chốt quyết định đến số phận của Vũ Nương, đó là chi tiết “cái bóng”.

Truyện kể về Vũ Thị Thiết, người con gái quê ở Nam Xương, tính tình thùy mị nết na, tư dung tốt đẹp nên được Trương Sinh đem lòng yêu mến liền xin với mẹ đem trăm lạng vàng cưới về làm vợ. Biết chồng có tính đa nghi nên, Vũ Nương hết mực giữ gìn khuôn phép. Bấy giờ, đất nước có chiến tranh, Trương Sinh phải lên đường đi lính. Vũ Nương ở nhà sinh nuôi dạy con và chăm sóc mẹ già, lo ma chay chu đáo khi mẹ chồng mất. Khi Trương Sinh trở về, bế con ra mộ thăm mẹ thì hiểu lầm rằng vợ có người khác. Vũ Nương chịu oan khuất biết không thể rửa sạch liền nhảy xuống sông tự vẫn. Một đêm nọ, Trương Sinh bế con ngồi trước ngọn đèn, thấy đứa bé chỉ vào cái bóng mình bảo đấy là cha mới nhận ra mình đã hiểu lầm vợ, hối hận cũng đã muộn. Cùng làng có người tên là Phan Lan vì cứu Linh Phi trước đó nên khi gặp nạn chết đuối đã được Linh Phi cứu sống, tình cờ gặp Vũ Nương ở thủy cung. Phan Lang trở về trần gian Vũ Nương gửi theo chiếc hoa vàng cùng lời nhắn Trương Sinh. Trương Sinh lập đàn giải oan bên bến Hoàng Giang. Vũ Nương hiện ra giữa dòng ngồi trên chiếc kiệu hoa đa tạ chàng rồi biến mất.

Chi tiết “cái bóng” xuất hiện trong hoàn cảnh sau khi Trương Sinh đi lính, một thời gian sau Vũ Nương sinh hạ một bé trai cáu kỉnh. Trong những ngày tháng không có chồng ở nhà, nàng vừa phải chăm sóc con vừa phải phụng dưỡng mẹ già. Hằng đêm, khi dỗ dành con ngủ, đứa bé thường hỏi về cha của mình. Nàng thường chỉ vào chiếc bóng của mình trên vách tường và bảo đấy là cha Đản.

Chi tiết “cái bóng” trước hết thể hiện được tình yêu thương con sâu sắc của Vũ Nương. Nàng lo lắng rằng con sẽ cảm thấy buồn tủi và thiếu thốn tình cảm nên mới nói dối con. Lời nói dối ấy tưởng chừng như vô hại với đứa trẻ nhưng lại chính nó đã gián tiếp làm hại cuộc đời nàng. Đối với bé Đản, chiếc bóng chính là hiện thân của người cha, của tình cảm cha con thiêng liêng. Đứa bé luôn cho rằng đấy là cha của mình nên khi người cha thực sự trở về mới xa lánh. Trong suy nghĩ non nớt của một đứa trẻ lên ba, bé Đản luôn tin rằng có một người cha đêm nào cũng đến với hai mẹ con. Người cha ấy rất yêu thương mẹ: “Khi mẹ ngồi cũng ngồi, khi mẹ đứng cũng đứng” chỉ có điều người cha ấy chưa từng ôm ấp, nâng niu em mà thôi.

Nhưng không chỉ có vậy, cái bóng còn được đặt cho một sứ mệnh ý nghĩa hơn. Đó là chi tiết thắt nút để rồi tạo ra bi kịch cho Vũ Nương. Đứa bé ngây thơ khi gặp lại Trương Sinh đã kể lại hết toàn bộ câu chuyện. Từ đó, Trương Sinh vốn tính đa nghi đã cho rằng “vợ hư”. Hắn mắng nhiếc thậm chí đánh đập vỡ mặc cho dân làng có giải thích hay Vũ Nương biện giải. Trương Sinh đã nhẫn tâm đuổi người vợ hết mực thủy chung của mình đi dù người vợ ấy đã từng hết lòng chăm sóc hết lòng cho mẹ và con trai của mình. Để rồi Vũ Nương phải tìm đến cái chết chứng minh cho tấm lòng chung thủy. Đó cũng là chi tiết mở nút giúp giải oan cho nàng. Sau khi Vũ Nương chết, Trương Sinh bế con ngồi trước ánh đèn. Bỗng nhiên đứa bé reo lên: “Cha Đản lại đến rồi!”. Trương hỏi đâu thì thấy đứa bé chỉ vào cái bóng của mình. Lúc bây giờ mới biết là vợ bị oan thì cảm thấy vô cùng hối hận. Tuy đó chỉ là sự hối hận muộn màng. Nhưng nó cũng phần nào chứng minh cho phẩm hạnh của nàng Vũ Nương.

Quả thật, chỉ với một chi tiết nhỏ thôi, nhưng đã có vai trò vô cùng quan trọng. Chi tiết “cái bóng” chính là nhãn tự của toàn bộ tác phẩm “Chuyện người con gái Nam Xương”. Khi qua đó, nhà văn muốn tố cáo chiến tranh cũng như chế độ phong kiến đương thời đã đẩy người phụ nữ vào cảnh gia đình chia ly để rồi phải rơi vào bi kịch. Người phụ nữ trong xã hội xưa, họ không được quyết định cuộc đời của mình mà phải phụ thuộc vào người đàn ông:

Thân em như giếng giữa đàng
Người khôn rửa mặt, kẻ phàm rửa chân.

Chỉ một chi tiết nhỏ nhưng đã làm nên giá trị lớn. Quả thật, nhà văn Nguyễn Dữ gửi gắm rất nhiều ý nghĩa với chi tiết này.

6.2 Mẫu 2

Macxim Gorki đã từng khẳng định: “Chi tiết nhỏ làm nên nhà văn lớn”. Thật vậy, một tác phẩm văn học có giá trị khi nhà văn sáng tạo ra được những chi tiết hay. Và Nguyễn Dữ cũng đã sáng tạo ra một chi tiết vô cùng đắt giá đó là “cái bóng” trong “Chuyện người con gái Nam Xương”.

Tác phẩm thuộc thiên số 16 trong 20 truyện của “Truyền kì mạn lục” (ghi chép tản mạn những chuyện kỳ lạ được lưu truyền). Câu chuyện xoay quanh cuộc đời nhân vật Vũ Nương - người con gái quê ở Nam Xương, tính tình thùy mị nết na, tư dung tốt đẹp nên được Trương Sinh đem lòng yêu mến liền xin với mẹ đem trăm lạng vàng cưới về làm vợ. Biết chồng có tính đa nghi nên, Vũ Nương hết mực giữ gìn khuôn phép. Bấy giờ, đất nước có chiến tranh, Trương Sinh phải lên đường đi lính. Vũ Nương ở nhà sinh nuôi dạy con và chăm sóc mẹ già, lo ma chay chu đáo khi mẹ chồng mất. Khi Trương Sinh trở về, bế con ra mộ thăm mẹ thì hiểu lầm rằng vợ có người khác. Vũ Nương chịu oan khuất biết không thể rửa sạch liền nhảy xuống sông tự vẫn. Một đêm nọ, Trương Sinh bế con ngồi trước ngọn đèn, thấy đứa bé chỉ vào cái bóng mình bảo đấy là cha mới nhận ra mình đã hiểu lầm vợ, hối hận cũng đã muộn. Cùng làng có người tên là Phan Lan vì cứu Linh Phi trước đó nên khi gặp nạn chết đuối đã được Linh Phi cứu sống, tình cờ gặp Vũ Nương ở thủy cung. Phan Lang trở về trần gian Vũ Nương gửi theo chiếc hoa vàng cùng lời nhắn Trương Sinh. Trương Sinh lập đàn giải oan bên bến Hoàng Giang. Vũ Nương hiện ra giữa dòng ngồi trên chiếc kiệu hoa đa tạ chàng rồi biến mất.

Chi tiết “cái bóng” chỉ xuất hiện hai lần trong câu chuyện, một lần ở đầu một lần ở cuối truyện và đều qua lời nói của bé Đản. Nhưng lại quyết định đến toàn bộ cốt truyện của tác phẩm này. Tại sao một chi tiết nhỏ xuất hiện từ lời nói ngây thơ của một đứa trẻ mới lên ba tuổi lại có ảnh hưởng sâu sắc đến số phận của nhân vật Vũ Nương như vậy? Có lẽ chúng ta cần phải hiểu được ý nghĩa của chi tiết này.

Lần đầu tiên, chi tiết cái bóng xuất hiện khi Trương Sinh trở về sau nhiều năm đi lính. Chàng bế con ra thăm mộ mẹ nhưng đứa bé khóc lóc không theo. Trương Sinh liền bảo với đứa nhỏ: “Con nín đi, đừng khóc! Lòng cha đã buồn khổ lắm rồi!”. Câu nói ấy khiến đứa trẻ ngạc nhiên hỏi lại: “Ông cũng là cha tôi ư? Ông lại biết nói, chứ không như cha trước kia chỉ nín thin thít”. Lời nói ấy khiến Trương vô cùng ngạc nhiên và hỏi lại. Để rồi câu trả lời ngây thơ của bé Đản: “Khi ông chưa về đây, thường có một người đàn ông, đêm nào cũng đến. Mẹ đi cũng đi, mẹ ngồi cũng ngồi, nhưng chẳng bao giờ bế Đản cả” cộng thêm sẵn tính đa nghi đã làm Trương nổi cơn nghi ngờ, cho rằng vợ mình là thất tiết. Mặc Vũ Nương hết lời giải thích cũng như hàng xóm khuyên giải, Trương Sinh vẫn không tin và mặc sức chửi rủa, đánh đập vợ. Vì quá đau khổ, Vũ Nương mới tìm đến cái chết để chứng minh tấm lòng trong sạch. Ở đây, chi tiết này có tính chất “thắt nút” đẩy câu chuyện đến cao trào và khiến cuộc đời nhân vật rơi vào bi kịch.

Lần thứ hai, chi tiết này xuất hiện ở gần cuối tác phẩm. Sau khi Vũ Nương chết. Trương Sinh bế con ngồi trước ánh đèn. Đứa bé bỗng reo lên: “Cha Đản lại đến kìa”. Chàng hỏi lại mới biết thì ra những lúc mình không ở nhà, khi đứa con hỏi cha đang ở đâu, Vũ Nương thường chỉ vào cái bóng của mình và bảo đó là cha Đản. Lời nói ngây thơ của con trẻ vô tội đã đẩy Vũ Nương vào bi kịch. Nhưng cũng chính lời nói ấy đã giải oan cho nàng. Những lời bênh vực của hàng xóm - người ngoài hay lời thanh minh của Vũ Nương - người trong cuôc cũng không bằng lời nói của bé Đản. Muốn tháo nút phải tìm người thắt nút. Giờ đây, khi Trương Sinh nhận ra oan khuất của vợ thì đã quá muộn màng. Một chiếc bóng nhỏ bé, không lời lại có uy lực to lớn như thế với cuộc đời của một con người.

Ngoài ra, chi tiết này cũng chính là lời lên án tố cáo xã hội phong kiến đã đẩy cuộc đời của một người phụ nữ tài năng, đức hạnh vào bi kịch. Vũ Nương chỉ là một trong số rất nhiều người phụ nữ trong xã hội xưa. Đồng thời, Nguyễn Dữ cũng muốn nhắc nhở con người đừng nên phán xét người khác khi chưa hiểu vấn đề. Đôi khi những điều mắt thấy tai nghe có thể không phải là sự thật.

Có thể thấy “Chuyện người con gái Nam Xương” chính là một tác phẩm xuất sắc của nhà văn Nguyễn Dữ. Và chi tiết “cái bóng” là một trong những yếu tố góp phần làm nên điều ấy.

7. Những lỗi thường gặp

• Kể lại toàn bộ truyện thay vì tập trung phân tích chi tiết "cái bóng".
• Chỉ xem "cái bóng" là nguyên nhân gây hiểu lầm, bỏ qua vai trò thắt nút và mở nút của cốt truyện.
• Không phân tích ý nghĩa biểu tượng của "cái bóng".
• Thiếu đánh giá nghệ thuật, chỉ tập trung vào nội dung.