Phân tích nhân vật Xuân tóc đỏ trong Hạnh phúc của một tang gia Văn mẫu lớp 12

Xuân Tóc Đỏ là nhân vật trung tâm của đoạn trích “Hạnh phúc của một tang gia” thuộc tiểu thuyết Số đỏ của Vũ Trọng Phụng. 

Nội dung của tài liệu sẽ được đăng tải chi tiết ngay sau đây. Bạn đọc có thể theo dõi để có thêm ý tưởng cho bài viết. 

1. Hướng dẫn phân tích đề

• Dạng bài: nghị luận văn họ
• Đối tượng: Nhân vật Xuân Tóc Đỏ.

2. Dàn ý chi tiết

(I) Mở bài

Giới thiệu khái quát về tác giả, tác phẩm.

(II) Thân bài

a. Xuân Tóc Đỏ có xuất thân thấp kém, vô học

• Mồ côi, lang thang ngoài xã hội
• Từng làm nhiều nghề vặt vãnh

b. Xuân là một kẻ cơ hội, luôn biết lợi dụng hoàn cảnh

• Thích nghi nhanh với hoàn cảnh
• Bắt chước cách ăn nói, cách ứng xử của tầng lớp thượng lưu
• Tận dụng sự ngu dốt, háo danh của những người xung quanh
• Biến những tình huống vô tình thành cơ hội để nâng cao địa vị của mình.

c. Xuân Tóc Đỏ trở thành một nhân vật “quan trọng” trong đám tang

• Đám tang cụ cố Tổ vốn là một sự kiện đau buồn nhưng lại biến thành dịp để mỗi người trong gia đình thỏa mãn lợi ích riêng.
• Trong hoàn cảnh ấy, Xuân xuất hiện với một vị trí ngày càng đặc biệt.

=> Xuân Tóc Đỏ trở thành chiếc gương phản chiếu sự đảo lộn giá trị của xã hội.

d. Xuân là hiện thân của sự giả dối và lố bịch

Xuân Tóc Đỏ không phải người duy nhất đáng cười. Điều đáng cười hơn là những người thuộc tầng lớp thượng lưu lại tìm thấy ở hắn những giá trị mà chính họ tôn sùng.

e. Nghệ thuật xây dựng nhân vật Xuân Tóc Đỏ

• Xây dựng nhân vật nghịch lí: xuất thân thấp kém nhưng địa vị ngày càng cao.
• Đặt nhân vật trong những tình huống trớ trêu, phi lí.
• Miêu tả hành động, lời nói đầy tính hài hước.
• Tạo sự tương phản giữa bản chất và vẻ ngoài.
• Sử dụng phóng đại, mỉa mai, nghịch lí, đối lập để tạo tiếng cười.
• Để nhân vật trở thành một “trung tâm” kết nối nhiều tuyến nhân vật trong xã hội thượng lưu.

(III) Kết bài

Nhận xét, đánh giá về nhân vật Xuân Tóc Đỏ.

3. Gợi ý ý tưởng hay

• Xuân càng “vô học” lại càng dễ thành công
• Xuân không chỉ đáng cười mà xã hội xung quanh hắn còn đáng cười hơn
• “Hạnh phúc” của Xuân cũng là một phần của “hạnh phúc của một tang gia”

4. Từ ngữ hay

• kẻ cơ hội điển hình
• nhân vật trào phúng đặc sắc
• con người vô học nhưng háo danh
• sự thăng tiến đầy nghịch lí
• sản phẩm của xã hội đảo lộn giá trị
• bộ mặt giả dối của tầng lớp thượng lưu
• tiếng cười trào phúng sắc lạnh
• nghịch lí đầy chua chát
• cái hài ẩn chứa giá trị phê phán
• vạch trần bản chất lố lăng, kệch cỡm
• đảo lộn các chuẩn mực đạo đức
• bi kịch được khoác lên lớp áo hài hước

5. Mẫu tham khảo

Mẫu 1

Vũ Trọng Phụng là một trong những nhà văn trào phúng xuất sắc của văn học Việt Nam hiện đại. Tiểu thuyết Số đỏ là một minh chứng tiêu biểu cho tài năng ấy. Trong đoạn trích Hạnh phúc của một tang gia , hình tượng Xuân Tóc Đỏ nổi bật như một nhân vật đặc biệt: xuất thân thấp kém, vô học nhưng lại từng bước trở thành một kẻ được xã hội thượng lưu coi trọng. Qua nhân vật này, Vũ Trọng Phụng đã tạo nên tiếng cười trào phúng sâu cay về một xã hội đang đảo lộn các giá trị.

Trước hết, Xuân Tóc Đỏ có xuất thân hết sức thấp kém. Hắn vốn là một kẻ lang thang, không được học hành tử tế và phải làm nhiều nghề để kiếm sống. Thế nhưng, từ một con người vô danh, Xuân lại có cơ hội bước vào thế giới của những người giàu có, quyền thế. Điều đáng nói là hắn không tiến thân bằng tài năng hay phẩm chất mà chủ yếu nhờ sự may mắn, khả năng thích nghi và đặc biệt là bản tính cơ hội. Sự đối lập giữa xuất thân và vị thế của Xuân đã tạo nên một nghịch lí đầy tính trào phúng.

Xuân là một kẻ rất biết nắm bắt cơ hội. Hắn nhanh chóng học cách ăn nói, ứng xử và khoác lên mình vẻ ngoài phù hợp với môi trường mà hắn muốn bước vào. Trong một xã hội sính hình thức, chuộng danh tiếng và chạy theo cái gọi là “văn minh Âu hóa”, sự khôn lỏi của Xuân lại trở thành một thứ “năng lực”. Hắn không thực sự có những phẩm chất mà xã hội văn minh đòi hỏi, nhưng lại rất giỏi làm cho người khác tưởng rằng mình quan trọng. Chính điều đó giúp Xuân từng bước leo lên những vị trí mà một người như hắn vốn khó có thể đạt được.

Đặc biệt, trong Hạnh phúc của một tang gia , Xuân Tóc Đỏ xuất hiện giữa một đám tang nhưng lại không hề tạo nên không khí đau buồn. Ngược lại, cái chết của cụ cố Tổ vô tình trở thành cơ hội để nhiều người thỏa mãn những mong muốn riêng. Trong hoàn cảnh ấy, Xuân lại càng trở nên “có giá”. Một kẻ vốn thấp kém như hắn có thể được người khác coi trọng chính là một nghịch lí lớn mà Vũ Trọng Phụng muốn phơi bày. Đám tang vì thế không còn là nơi thể hiện tình thân, lòng thương tiếc mà trở thành một sân khấu để các nhân vật khoe khoang, tính toán và tìm kiếm lợi ích.

Qua Xuân Tóc Đỏ, nhà văn còn cho thấy sự đảo lộn các giá trị trong xã hội. Xuân đáng cười vì hắn cơ hội, giả tạo và vô học, nhưng đáng cười hơn là những người xung quanh lại tôn trọng, săn đón và đề cao một con người như vậy. Điều đó chứng tỏ bản thân xã hội ấy đã tạo ra môi trường thuận lợi cho những kẻ cơ hội phát triển. Xuân không chỉ là một cá nhân đáng phê phán mà còn là sản phẩm của một xã hội chuộng hình thức, háo danh và chạy theo những giá trị “văn minh” nửa mùa.

Thành công của Vũ Trọng Phụng còn nằm ở nghệ thuật xây dựng nhân vật. Nhà văn đặt Xuân vào những tình huống đầy nghịch lí, tạo sự đối lập giữa xuất thân và địa vị, giữa bản chất và vẻ ngoài. Những chi tiết hài hước, cách miêu tả phóng đại, giọng văn mỉa mai, châm biếm đã biến Xuân thành một hình tượng trào phúng đặc sắc. Tiếng cười bật ra từ nhân vật không chỉ khiến người đọc thích thú mà còn khiến họ nhận ra một sự thật chua chát: trong một xã hội đảo lộn giá trị, kẻ vô học và cơ hội đôi khi lại có thể trở thành “người hùng”.

Như vậy, Xuân Tóc Đỏ là một trong những nhân vật tiêu biểu nhất cho nghệ thuật trào phúng của Vũ Trọng Phụng. Qua nhân vật này, nhà văn đã phê phán sâu sắc một xã hội thành thị đầy giả dối, lố lăng và đảo lộn các chuẩn mực. Đằng sau tiếng cười về một kẻ cơ hội là thái độ phê phán mạnh mẽ đối với những con người đã biến danh vọng, tiền bạc và hình thức thành thước đo giá trị. Xuân Tóc Đỏ vì thế không chỉ là một nhân vật gây cười mà còn là một hình tượng có sức khái quát xã hội sâu sắc.

Mẫu 2

Số Đỏ của Vũ Trọng Phụng được coi là một trong những tác phẩm có giá trị độc đáo về cả nội dung và nghệ thuật. Những nhân vật trong truyện đã bị ngòi bút của nhà văn phê phán đến đỉnh điểm, đó là những con người chỉ biết chạy theo đồng tiền, ăn chơi xa hoa và học đòi lối sống nửa ta nửa Tây, đặc biệt là Xuân Tóc Đỏ, điển hình của loại người lừa đảo, bất tài mà có địa vị xã hội.

Bằng ngòi bút sắc sảo của Vũ Trọng Phụng, Xuân Tóc Đỏ xuất hiện là một kẻ bụi đời ở trong môi trường thành thị. Tính cách được hình thành ngay từ bé với cái lai lịch phức tạp: “Thằng Xuân lấy đầu hè, xó cửa làm nhà, lấy sấu các phố, cá hồ Hoàn Kiếm làm cơm. Nó đã bán phá xa, bán nhật trình, làm chạy hiệu rạp hát, bán cao đan hoàn tán trên xe lửa, và với ba nghề tiểu xảo khác nữa. Ánh nắng mặt trời làm cho tóc nó đỏ như tóc Tây. Cảnh ngộ đó tạo nó nên một đứa hoàn toàn vô giáo dục tuy nó tinh quái lắm, thao đời lắm”.

Bởi sống trong môi trường vô giáo dục, không ai dạy dỗ, kìm kẹp, phải lang thang kiếm sống với nhiều nghề phức tạp Xuân Tóc Đỏ trong một hoàn cảnh đặc biệt được nhập vào môi trường của những kẻ giàu có, những con người đang ôm ấp mộng Âu hóa và cải cách xã hội như bà Phó Đoan, ông bà Văn Minh, ông Típ-phờ-nờ...

Do hoàn cảnh xã hội và do vận may, Xuân được du nhập vào cuộc sống của giới thượng lưu, Xuân Tóc Đỏ gặp nhiều cơ may và với bản tính nhanh nhẹn, láu cá hắn nhanh chóng tạo cho mình một chỗ đứng trong gia đình ông bà Văn Minh. Với một số hiểu biết về bệnh tật thu được trong nghề rao thuốc hắn chữa khỏi bệnh cho cụ cố và được xem là sinh viên trường thuốc, rồi “quan đốc tờ”. Vốn nhanh miệng hắn trở thành kẻ rao hàng tốt, rồi thành nhà hùng biện. Từ đứa nhặt banh quần vợt Xuân Tóc Đỏ trở thành một danh thủ, một cây hy vọng của giới quần vợt Bắc Kì, một anh hùng cứu quốc. Con đường tiến thân của Xuân Tóc Đỏ thuận lợi. Y biết cách luồn lách, dùng mưu mẹo thủ đoạn để làm lợi cho mình. Nhiều người biết rõ bản chất của Xuân vẫn phải chấp nhận. Cái thực cái hư của con người Xuân do đó cũng khó phân biệt: “Sự ngu độn của nó được người ta cho là nhũn nhặn, là sự khiêm tốn nên nó càng được yêu mến hơn”. Bà Phó Đoan xem Xuân là người có học thức. Ông Phán mọc sừng cũng cho Xuân là người đứng đắn.

Qua từng chi tiết miêu tả của nhà văn, bản chất trong con người Xuân dần dần được hiện ra. Vốn được giáo dục đào luyện trong nền văn hóa vỉa hè nên bản chất của Xuân vẫn giữ nguyên chất người lưu manh, của kẻ lang thang đầu đường xó chợ, vẫn dùng ở cửa miệng cái lối nói năng vô học với những từ quen thuộc như “mẹ kiếp”, “nước mẹ gì”. Xuân vẫn không chịu học hành mà thường dùng thủ thuật bắt chước, che đậy, giả dối để đối phó trong mọi tình huống. Tuy nhiên tính cách của Xuân cũng có những đổi thay nhất định. Y nhanh chóng thích hợp với hoàn cảnh mới và hoàn cảnh cũng làm cho Xuân thay đổi. Trước kia vốn là kẻ hạ lưu, Xuân thường bộc lộ sự hèn hạ, tự ti, yếu đuối trong đối xử. Nhưng khi đã có vị trí trong xã hội Xuân nhận rõ muốn tạo được thanh thế và uy tín cần phải xem thường mọi người.

Vũ Trọng Phụng viết: “Lâu dần sống mãi trong bầu không khí hỗn loạn những sự kính trọng, sợ sệt mơn trớn của những kẻ chung quanh, Xuân Tóc Đỏ đâm ra khinh người. Vì lẽ theo thói thường những kẻ nhũn nhặn hay bị coi khinh, nên Xuân Tóc Đỏ càng kiêu ngạo, làm bộ làm tịch bao nhiêu thì lại được thiên hạ càng kính trọng”, ở Xuân Tóc Đỏ có lúc như kết hợp giữa tính cách của một kẻ hạ lưu pha lẫn với lối sống thượng lưu, ngôn từ của loại người hạ đẳng với lời lẽ kiểu cách học đòi được ở môi trường giàu có. Và đến kết thúc tác phẩm, nhân vật Xuân đã tự ý thức một cách chân thành mà lố bịch về vai trò cá nhân của y và dám gọi quần chúng là mi: “Hỡi quần chúng mi không hiểu gì mi oán ta. Ta vẫn yêu quý mi mặc lòng mi chẳng rõ lòng ta. Thôi giải tán đi”. Mọi người hô to: “Xuân Tóc Đỏ vạn tuế, sự đại bại vạn tuế”.

Tác giả đã rất thành công khi tạo dựng nhân vật Xuân với một tính cách điển hình, làm tăng thêm sự hấp dẫn cho câu truyện. Tính cách được dần hình thành, phát triển và đến một lúc nào đó nó đứng vững và có sức sống nội tại. Tác giả kết hợp giữa lối miêu tả chân thực và phóng đại - chân thực đến chi tiết từ dáng dấp, hành động đến ngôn từ nhưng lại phóng đại và tạo ra nhiều tình huống không có thật.

Nhà văn đã mượn hình ảnh nhân vật của mình để tố cáo cái xã hội nửa phong kiến, nửa tư sản lúc bấy giờ, cái xã hội giả tạo, chạy theo đồng tiền . Trong xã hội đó những kẻ bất tài, vô học, nhưng có thể giúp kẻ khác lừa đảo, kiếm tiền sẽ được coi trọng trong xã hội.

6. Những lỗi thường gặp

• Phân tích Xuân tách rời hoàn cảnh xã hội
• Không làm nổi bật tính nghịch lí của nhân vật
• Chỉ nói về tiếng cười mà không phân tích giá trị phê phán
• Không phân tích qua nghệ thuật xây dựng nhân vật