Sáng kiến kinh nghiệm: Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trường THPT thông qua tổ chức các hoạt động tình nguyện Mẫu sáng kiến kinh nghiệm THPT

Sáng kiến kinh nghiệm: Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trường THPT thông qua tổ chức các hoạt động tình nguyện là tài liệu vô cùng hữu ích gồm 54 trang, giúp quý thầy cô tham khảo, dễ dàng hoàn thiện bản sáng kiến kinh nghiệm cho riêng mình thật chỉn chu.

SKKN Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trường THPT thông qua hoạt động tình nguyện được xây dựng nhằm góp phần đổi mới phương pháp giáo dục theo hướng gắn lí thuyết với thực tiễn, phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực cho học sinh. Trong bối cảnh xã hội hiện nay, việc trang bị kĩ năng sống cho học sinh không chỉ dừng lại ở kiến thức sách vở mà cần được hình thành qua những trải nghiệm thực tế giàu ý nghĩa. Ngoài ra quý thầy cô tham khảo thêm:

• Ứng dụng công nghệ AI xây dựng ngân hàng câu hỏi bài nghe Tiếng Anh THPT
• Giải pháp đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh đối với đoàn viên thanh niên trường THPT

Sáng kiến kinh nghiệm: Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trường THPT thông qua tổ chức các hoạt động tình nguyện

MỞ ĐẦU

1. Tên sáng kiến:

Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trường THPT ………………., thành phố ……….., tỉnh ……….. thông qua việc tăng cường tổ chức các hoạt động tình nguyện.

2. Sự cần thiết và mục đích của việc thực hiện sáng kiến

2.1 Sự cần thiết của sáng kiến

Hiện nay, đất nước ta đang bước sang một giai đoạn phát triển mới với những yêu cầu mới về phát triển nguồn nhân lực, phát triển con người. Đổi mới giáo dục đã trở thành nhu cầu cấp thiết. Chính trong bối cảnh đó, ngày 4/11/2013, Hội nghị lần thứ 8 Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam (khoá XI) đã thông qua Nghị quyết số 29-NQ/TW đổi mới căn bản, toàn diện GDĐT đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế. Quan điểm chỉ đạo đổi mới giáo dục của Nghị quyết là: “Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học. Học đi đôi với hành; lí luận gắn với thực tiễn; giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội.” Tư tưởng này hoàn toàn phù hợp với xu thế phát triển giáo dục trên thế giới hiện nay. Theo tổ chức UNESCO mục đích của học tập là: Learn to Know (Học để biết), Learn to Do (Học để làm), Learn to Live together (Học để chung sống), Learn to Be (Học để khẳng định mình).

Mục đích đó đã được cụ thể hóa trong nội dung chương trình Giáo dục phổ thông tổng thể 2018 với 5 phẩm chất và 10 năng lực cần hình thành và phát triển cho học sinh. Mục tiêu chương trình Giáo dục phổ thông ở cấp THPT đó là: giúp học sinh tiếp tục phát triển những phẩm chất, năng lực cần thiết đối với người lao động, ý thức và nhân cách công dân, khả năng tự học và ý thức học tập suốt đời, khả năng lựa chọn nghề nghiệp phù hợp với năng lực và sở thích, điều kiện và hoàn cảnh của bản thân để tiếp tục học lên, học nghề hoặc tham gia vào cuộc sống lao động, khả năng thích ứng với những thay đổi trong bối cảnh toàn cầu hóa và cách mạng công nghiệp mới. Do đó, ngoài việc truyền thụ cho học sinh các tri thức cơ bản thì mục tiêu giáo dục kĩ năng mềm cho học sinh trong bối cảnh mới là một thách thức không nhỏ cho nền giáo dục Việt Nam.

Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh có thể theo nhiều hình thức khác nhau như: Hoạt động trải nghiệm, hoạt động ngoại khóa, trong đó hoạt động tình nguyện cũng là một hình thức giúp học sinh rèn luyện kĩ năng trên một cách hiệu quả. Bởi thông qua hoạt động tình nguyện các em biết phát huy các thế mạnh của bản thân như kĩ năng làm việc nhóm, kĩ năng lập kế hoạch, lên ý tưởng hoạt động cũng như năng lực phản biện.

Mặc dù, hoạt động tình nguyện có vai trò ngày càng quan trọng trong việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh, nhưng trên thực tế vẫn chưa thật sự hoạt động có hiệu quả. Hoạt động tình nguyện cho học sinh ở địa bàn thành phố ……….. nói chung và ở trường THPT ……………… nói riêng, hiện nay chưa được chú trọng, việc thực hiện các hoạt động này còn rất qua loa, chiếu lệ. Đa phần các hoạt động tình nguyện ở quy mô lớp học thông qua các hoạt động chung của đoàn trường. Các hình thức hoạt động đơn điệu, rập khuôn theo yêu cầu của tổ chức đoàn thanh niên cơ sở. Do vậy việc tình nguyện không đạt hiệu quả như mong đợi.

Xuất phát từ những đòi hỏi của cuộc sống và xã hội về chất lượng nguồn nhân lực, mục tiêu giáo dục và thực tiễn dạy học ở trường THPT, chúng tôi thực hiện sáng kiến: “Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trường THPT ……………., thành phố …………, tỉnh ………….. thông qua việc tăng cường tổ chức các hoạt động tình nguyện.”

2.2. Mục đích của sáng kiến

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn, đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả tổ chức hoạt động tình nguyện nhằm giáo dục kĩ năng sống cho học sinh ở trường THPT ....., thành phố ......, tỉnh ........... Kết quả nghiên cứu của sáng kiến không chỉ góp phần giáo dục kĩ năng sống nói riêng mà còn giáo dục toàn diện cho học sinh nói chung.

3. Đối tượng nghiên cứu

3.1. Đối tương nghiên cứu

- Kĩ năng sống cho học sinh.

- Hình thức hoạt động tình nguyện.

- Giải pháp tổ chức hiệu quả các hoạt động tình nguyện ở trường THPT .......

3.2. Khách thể nghiên cứu

400 học sinh (thuộc ba khối 10,11,12) trường THPT ......., thành phố ......, tỉnh .......

4. Phạm vi nghiên cứu

- Về nội dung: Tập trung nghiên cứu các giải pháp tổ chức hiệu quả các hình thức hoạt động tình nguyện ở trường THPT ...............

- Về phạm vi: HS ba khối 10, 11, 12 trường THT ...........

- Về thời gian: sáng kiến được thực hiện trong năm học 20....– 20.....

5. Phương pháp nghiên cứu

5.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

- Phương pháp phân tích – tổng hợp tài liệu.

Thông qua việc sử dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa các tài liệu về kĩ năng sống, hoạt động tình nguyện của học sinh THPT để xây dựng cơ sở lí luận của đề tài.

- Phương pháp khái quát hóa các nhận định độc lập.

Tổng hợp, trừu tượng hóa các thông tin cụ thể từ những nhận định riêng lẻ để rút ra những nguyên lý, quy luật hoặc kết luận chung có thể áp dụng cho nhiều trường hợp khác nhau. Phương pháp này giúp xây dựng một cái nhìn tổng thể, từ đó tăng cường khả năng nhận diện mối liên hệ giữa các yếu tố và đưa ra các dự đoán hoặc giải pháp cho những tình huống tương tự.

5.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp quan sát.

Quan sát trực tiếp và ghi chép các biểu hiện kĩ năng sống của học sinh thông qua các hoạt động tình nguyện của học sinh trường THPT .............

- Phương pháp điều tra.

Xây dựng một hệ thống câu hỏi cho học sinh THPT nhằm thu thập các thông tin về việc tổ chức các hoạt động tình nguyện nhằm rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh trường THPT ...................

- Phương pháp phỏng vấn.

Phỏng vấn học sinh nhằm thu thập thêm thông tin về nhu cầu tổ chức các hoạt động tình nguyện của học sinh THPT …………...

5.3. Phương pháp thống kê toán học

Sử dụng phương pháp thống kê toán học để xử lí số liệu thu thập được trong quá trình điều tra, khảo nghiệm, rút ra kết luận.

II. NỘI DUNG

1. Cơ sở lý luận

1.1. Một số văn bản chỉ đạo của Đảng và Nhà nước, của địa phương và của ngành Giáo dục và Đào tạo có liên quan đến sáng kiến.

Phát triển giáo dục và đào tạo là nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài. Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học. Học đi đôi với hành; lý luận gắn với thực tiễn; giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội. Mục tiêu của giáo dục là “dạy chữ” đi đôi với “dạy người”, chính vì vậy trong những năm gần đây giáo dục nước nhà đã thực hiện tốt nội dung giáo dục toàn diện, phát triển nhân cách cho người học. Những quan điểm và đường lối chỉ đạo của nhà nước về đổi mới giáo dục nói chung và giáo dục trung học nói riêng được thể hiện trong nhiều văn bản.

- Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26/12/2018 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành chương trình giáo dục phổ thông hoạt động trải nghiệm hướng nghiệp cho cả ba cấp học (Tiểu học, THCS, THPT) trong đó có nhắc tới vai trò của các hoạt động tình nguyện trong nhà trường.

- Công văn 463/BGDĐT-GDTX, ngày 28/01/2015 về việc Hướng dẫn triển khai thực hiện giáo dục kĩ năng sống tại các cơ sở giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông và giáo dục thường xuyên đã nêu rõ:“Tiếp tục rèn luyện những kĩ năng đã được học ở tiểu học, tập trung giáo dục những KNS cốt lõi, có ý nghĩa thiết thực cho người học như: kĩ năng ra quyết định và giải quyết vấn đề, kĩ năng tư duy phản biện và sáng tạo, kĩ năng giao tiếp và hợp tác, kĩ năng tự nhận thức và cảm thông, kĩ năng quản lý cảm xúc và đương đầu với áp lực, kĩ năng tự học”.

- Điều 29. Mục tiêu của giáo dục phổ thông trong Luật giáo dục 2019 cũng đã chỉ rõ: “Giáo dục phổ thông nhằm phát triển toàn diện cho người học về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ, kĩ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo; hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho người học tiếp tục học chương trình giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp hoặc tham gia lao động, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”.

- Chỉ thị số 31/CT-TTg ngày 04/12/2019 của Thủ tường chính phủ cũng đã chỉ rõ: “Tăng cường giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh, sinh viên thông qua các hoạt động giáo dục, đào tạo và trải nghiệm. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin; khuyến khích cán bộ, nhà giáo, học sinh, sinh viên xây dựng các bài giảng, video clip, hình ảnh, bài viết về giáo dục đạo đức, lối sống phù hợp với từng cấp học, trình độ đào tạo; Hướng dẫn học sinh thực hiện 5 Điều Bác Hồ dạy phù hợp với lứa tuổi; Tăng cường giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức nghề nghiệp, lối sống văn hóa cho học sinh, sinh viên gắn với việc thực hiện Chỉ thị số 05-CT/TW ngày 15 tháng 5 năm 2016 của Bộ Chính trị về đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh; Xây dựng và nhân rộng mô hình tốt, điển hình tiêu biểu trong giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh, sinh viên”.

- CV số 4499/SGDĐT-GDTrH ngày 12/9/20.... của Sở Giáo dục và đào tạo ………… về việc hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ giáo dục chính trị và công tác HSSV năm học 20....-20.... cũng đã nêu rõ mục tiêu, nhiệm vụ giáo dục chính trị cho HS là giáo dục chính trị, lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống, kĩ năng sống, kĩ năng định hướng nghề nghiệp cho HSSV.

Như vậy, giáo dục kĩ năng sống cho HS là một trong những mục tiêu quan trọng trong chương trình GDPT 2018. Việc giáo dục kĩ năng sống có thể triển khai linh hoạt ở nhiều hoạt động giáo dục khác nhau. Trong đó, tổ chức hoạt động tình nguyện là một hình thức giáo dục tích cực giúp gắn kết các cá nhân trong cộng đồng. Thông qua các hoạt động tình nguyện trong và ngoài nhà trường như: hoạt động giáo dục an toàn giao thông, phòng chống bạo lực học đường, phòng chống xâm hại, giáo dục các vấn đề về giới, bình đẳng giới, giáo dục bảo vệ môi trường, giáo dục kĩ năng quản lý tài chính, hoạt động nhân đạo, hoạt động đền ơn đáp nghĩa... sẽ giúp học sinh phát triển một cách toàn diện và thích ứng nhanh với xã hội hiện đại cũng như đáp ứng mục tiêu giáo dục của chương trình 2018.

1.2. Các khái niệm cơ bản

1.2.1. Kĩ năng sống

* Khái niệm

Kĩ năng sống là một khái niệm được sử dụng rộng rãi trong giáo dục hiện đại, tuy nhiên có nhiều cách định nghĩa khác nhau tùy theo góc nhìn của các tổ chức và chuyên gia. Dưới đây là một số định nghĩa tiêu biểu:

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO): “Kĩ năng sống là những khả năng mang tính tâm lý – xã hội, giúp con người đối phó hiệu quả với những yêu cầu và thách thức của cuộc sống hàng ngày.”

Theo Quỹ cứu trợ trẻ em khẩn cấp (UNICEF): “Kĩ năng sống là một nhóm kỹ năng tâm lý – xã hội và giao tiếp, giúp cá nhân đưa ra quyết định đúng đắn, giải quyết vấn đề, tư duy phản biện, giao tiếp hiệu quả, và ứng xử phù hợp với xã hội.”

Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam: “Kĩ năng sống là khả năng cá nhân ứng xử phù hợp với các tình huống trong cuộc sống hằng ngày, biết lựa chọn hành vi một cách đúng đắn, có hiệu quả nhằm đạt được những mục tiêu sống tích cực.”

Từ những định nghĩa trên, chúng ta có thể hiểu kĩ năng sống là những khả năng, kiến thức và thói quen mà mỗi cá nhân cần có để đối phó hiệu quả với các tình huống trong cuộc sống, giúp họ phát triển bản thân, thích nghi với môi trường xã hội và có thể đạt được mục tiêu cá nhân. Các kĩ năng sống không chỉ liên quan đến kiến thức học thuật mà còn bao gồm khả năng giải quyết vấn đề, ra quyết định, quản lý cảm xúc, giao tiếp hiệu quả, và tương tác với những người xung quanh.

* Một số kĩ năng sống cơ bản thường được giáo dục cho học sinh THPT:

- Kĩ năng tự nhận thức.

- Kĩ năng giao tiếp, lắng nghe và thể hiện cảm xúc.

- Kĩ năng ra quyết định, giải quyết vấn đề.

- Kĩ năng tư duy sáng tạo và tư duy phản biện.

- Kĩ năng làm việc nhóm và hợp tác.

- Kĩ năng quản lý thời gian và cảm xúc.

- Kĩ năng ứng phó với căng thẳng, áp lực.

- Kĩ năng sống tích cực, chủ động, tự tin.

- Kĩ năng tự học.

- Kĩ năng đồng cảm.

- Kĩ năng kiềm chế.

............

Xem đầy đủ nội dung trong file tải về