Viết bài văn nghị luận so sánh, đánh giá hai tác phẩm Lụm còi và Từ ngày mẹ chết Viết bài văn so sánh đánh giá hai tác phẩm truyện

Viết bài văn nghị luận so sánh, đánh giá hai tác phẩm Lụm còi và Từ ngày mẹ chết mang đến 3 mẫu khác nhau cực hay, giúp các em học sinh có thêm tài liệu tham khảo để nắm được cách triển khai một bài văn nghị luận so sánh, đánh giá hai tác phẩm truyện. 

Qua đây, các em có thể học hỏi cách tìm ra những điểm tương đồng, khác biệt giữa hai tác phẩm, đồng thời biết lựa chọn dẫn chứng, phân tích nội dung, nghệ thuật và đưa ra những nhận xét, đánh giá phù hợp. Từ đó, học sinh có định hướng rõ ràng, từng bước rèn luyện kĩ năng viết bài văn nghị luận so sánh, đánh giá hai tác phẩm truyện chặt chẽ, mạch lạc và thuyết phục. 

1. Hướng dẫn phân tích đề

• Dạng bài: nghị luận so sánh, đánh giá hai tác phẩm
• Đối tượng: Lụm còi và Từ ngày mẹ chết

2. Dàn ý chi tiết

a. Mở bài

Giới thiệu hai tác phẩm Lụm còi và Từ ngày mẹ chết .

b. Thân bài

* Khái quát hai tác phẩm

• Giới thiệu ngắn gọn hoàn cảnh, nội dung chính và câu chuyện trung tâm của mỗi tác phẩm.
• Xác định điểm gặp gỡ: tình cảm gia đình và hình ảnh người mẹ là mạch cảm xúc quan trọng.

* Điểm tương đồng:

- Tình mẫu tử là giá trị trung tâm: hướng tới vẻ đẹp của tình mẹ.

- Nỗi đau trước sự mất mát: sự thiếu vắng hoặc mất mát người mẹ tạo nên những khoảng trống lớn trong đời sống tinh thần của người con.

* Điểm khác biệt:

* Lí giải sự giống và khác nhau

- Giống nhau bởi:

• Cùng khai thác tình cảm gia đình – một chủ đề có tính phổ quát.
• Tình mẫu tử là nguồn cảm hứng giàu giá trị nhân văn.
• Những trải nghiệm về yêu thương và mất mát dễ tạo nên sự đồng cảm ở người đọc.

- Khác nhau bởi:

• Mỗi tác giả có cách nhìn và phong cách nghệ thuật riêng.
• Hoàn cảnh câu chuyện, nhân vật và tình huống truyện không giống nhau.
• Điểm nhìn trần thuật, cách lựa chọn chi tiết và giọng kể tạo nên sắc thái riêng cho từng tác phẩm.

c. Kết bài

Khẳng định giá trị của hai tác phẩm.

3. Gợi ý ý tưởng

• So sánh từ hình tượng người con
• So sánh nội dung và nghệ thuật

4. Từ ngữ hay

• tình mẫu tử thiêng liêng
• tình mẹ bao la
• điểm tựa tinh thần
• vòng tay yêu thương
• sự hi sinh thầm lặng
• nỗi nhớ da diết
• khoảng trống không thể lấp đầy
• sự mất mát lớn lao
• nỗi đau âm thầm
• kí ức về mẹ
• sự gắn bó mẹ con
• lòng biết ơn sâu sắc
• tình thân gia đình
• những rung động chân thành
• chiều sâu tâm lí
• chi tiết giàu sức gợi
• giọng văn giàu cảm xúc
• nghệ thuật khắc họa nội tâm
• tiếng nói nhân văn
• giá trị nhân bản
• điểm gặp gỡ
• nét riêng độc đáo
• dấu ấn sáng tạo

5. Mẫu tham khảo

Mẫu số 1

Tình mẫu tử là một trong những tình cảm thiêng liêng và bền vững nhất của con người, bởi ở đó có sự yêu thương, chở che và hi sinh mà người mẹ dành cho con. Văn học từ lâu đã dành nhiều trang viết xúc động để khám phá vẻ đẹp ấy. Lụm còi và Từ ngày mẹ chết cũng gặp nhau ở mạch cảm hứng về tình thân, đặc biệt là tình cảm giữa mẹ và con. Tuy nhiên, mỗi tác phẩm lại lựa chọn một cách tiếp cận riêng, từ đó đem đến những sắc thái cảm xúc khác nhau và góp phần làm phong phú thêm cách nhìn về tình mẫu tử.

Điểm gặp gỡ trước hết của hai tác phẩm nằm ở việc cùng hướng sự chú ý đến tình cảm gia đình. Người mẹ trong mỗi câu chuyện đều giữ một vị trí quan trọng trong đời sống tinh thần của người con. Tình mẹ được thể hiện qua những điều gần gũi, bình dị nhưng có sức lay động sâu xa. Đó không phải những tình cảm xa vời mà được bộc lộ qua những hành động, kỉ niệm và sự gắn bó trong cuộc sống hằng ngày. Chính sự bình dị ấy khiến tình mẫu tử trong tác phẩm trở nên chân thực và dễ tạo sự đồng cảm nơi người đọc.

Bên cạnh việc làm nổi bật tình yêu thương của người mẹ, cả hai tác phẩm còn cho thấy ý nghĩa của sự mất mát đối với nhận thức của người con. Khi con người phải đối diện với sự thiếu vắng, những điều từng quen thuộc bỗng trở nên vô cùng quý giá. Những kỉ niệm về mẹ không chỉ gợi nỗi nhớ mà còn giúp người con nhận ra sâu sắc hơn tình yêu và sự hi sinh mà mình từng nhận được. Vì vậy, mất mát trong hai tác phẩm không chỉ là một biến cố đau buồn mà còn là cơ hội để nhân vật trưởng thành trong cảm xúc và nhận thức.

Tuy có điểm gặp gỡ, Lụm còi và Từ ngày mẹ chết vẫn có những nét riêng trong cách thể hiện. Lụm còi khai thác tình cảm gia đình thông qua những chi tiết và tình huống giàu sức gợi, từ đó làm nổi bật sự gắn bó giữa các nhân vật. Trong khi đó, ngay từ nhan đề Từ ngày mẹ chết , tác phẩm đã đặt trọng tâm vào sự thay đổi trong cuộc sống và tâm trạng của người con sau khi mất mẹ. Sự thiếu vắng ấy tạo nên một khoảng trống tinh thần lớn, khiến những kỉ niệm về mẹ trở nên day dứt và có sức ám ảnh. Nếu một tác phẩm làm nổi bật tình thân qua những biểu hiện cụ thể của đời sống thì tác phẩm kia nhấn mạnh hơn vào nỗi đau và những chuyển biến nội tâm trước sự chia lìa.

Sự khác biệt ấy còn thể hiện ở cách tổ chức câu chuyện và biểu đạt cảm xúc. Cùng viết về tình mẫu tử nhưng mỗi tác giả có một cách lựa chọn điểm nhìn, chi tiết và giọng điệu riêng. Những câu chuyện gia đình tưởng như rất quen thuộc lại trở thành chất liệu để các tác giả khám phá chiều sâu tâm lí của con người. Những chi tiết đời thường vì thế không hề nhỏ bé mà có khả năng gợi lên những suy nghĩ lớn về tình yêu thương, sự mất mát và giá trị của mái ấm.

Đáng chú ý, cả hai tác phẩm đều mang giá trị nhân văn sâu sắc. Qua hình ảnh người mẹ và những cảm xúc của người con, tác giả nhắc nhở mỗi người biết trân trọng những người thân yêu. Trong cuộc sống, nhiều khi con người chỉ thực sự nhận ra giá trị của một tình cảm khi đứng trước nguy cơ mất đi hoặc đã mất đi điều ấy. Bởi vậy, những câu chuyện về mẹ không chỉ khiến người đọc xúc động mà còn gợi ra một bài học thiết thực: hãy biết yêu thương, quan tâm và thể hiện tình cảm với cha mẹ khi còn có thể.

Có thể nói, Lụm còi và Từ ngày mẹ chết cùng gặp nhau ở tiếng nói trân trọng tình mẫu tử nhưng mỗi tác phẩm lại có một cách biểu đạt riêng. Sự tương đồng làm nên tiếng nói chung về giá trị của tình thân, còn sự khác biệt cho thấy dấu ấn sáng tạo của từng tác giả. Đọc hai tác phẩm, người đọc không chỉ cảm nhận sâu sắc hơn vẻ đẹp của tình mẹ mà còn hiểu rằng gia đình luôn là nơi lưu giữ những tình cảm có sức nâng đỡ con người trong suốt cuộc đời. Từ đó, mỗi chúng ta càng có ý thức trân trọng những người thân yêu và gìn giữ những khoảnh khắc bình dị mà quý giá của tình thân.

Mẫu số 2

Văn học Việt Nam trước và sau cách mạng tháng Tám đều ghi nhận những tác phẩm xuất sắc về đề tài trẻ em. Nếu như Nam Cao với "Từ ngày mẹ chết" day dứt người đọc bởi bi kịch của những đứa trẻ bơ vơ trong xã hội cũ, thì Nguyễn Ngọc Tư với "Lụm còi" lại chạm đến trái tim người đọc bằng tình cảm hồn nhiên, trong sáng của những đứa trẻ bất hạnh. Đặt hai đoạn trích "Từ ngày mẹ chết" và "Lụm còi" cạnh nhau, ta thấy được những điểm tương đồng và khác biệt trong cách khắc họa số phận trẻ thơ và khát vọng về tình yêu thương gia đình của hai nhà văn.

Điểm tương đồng dễ nhận thấy nhất chính là hoàn cảnh đáng thương của những đứa trẻ. Cả Ninh ("Từ ngày mẹ chết") và Lụm ("Lụm còi") đều phải trải qua nỗi đau mất mẹ, thiếu thốn tình thương của gia đình. Ninh sớm phải gánh vác trọng trách chăm lo cho em khi mẹ mất, bố bê tha. Đói rét bủa vây, em phải nhịn đói, moi củ dong, củ ráy cho em ăn. Còn Lụm, từ khi còn “nhỏ ơi là nhỏ” đã bị mẹ bỏ rơi nơi đầu đường xó chợ, tự mình bươn chải kiếm sống, đêm đêm vẫn ngóng chờ mẹ. Hai hoàn cảnh, hai số phận, hai đứa trẻ, nhưng cùng chung nỗi bất hạnh, thiệt thòi là sống trong thiếu thốn tình yêu thương, sự chăm sóc của cha mẹ - điều thiêng liêng nhất mà bất kỳ đứa trẻ nào cũng xứng đáng được hưởng.

Bên cạnh đó, mỗi nhà văn lại có cách khắc họa tâm lý và tình cảm của nhân vật khác nhau. Nam Cao sử dụng ngòi bút hiện thực, trần trụi phơi bày bi kịch của gia đình Ninh. Ninh hiện lên là một cô bé giàu lòng thương em, giàu đức hi sinh. Cảnh Ninh nhịn đói, đi mọi củ dong củ ráy về cho em, rồi lại đau đớn tát em khi chứng kiến cảnh Đật đi xin cơm, đã khiến người đọc không khỏi xót xa. Hình ảnh Ninh òa khóc nức nở khi dặn em: "Từ giờ đừng ăn cơm nhà thằng Chúc nữa", chính là giọt nước tràn ly, là tiếng kêu ai oán cho số phận bất hạnh của những đứa trẻ mồ côi trong xã hội cũ. Ngược lại, với lối viết đậm chất Nam Bộ, Nguyễn Ngọc Tư đã khắc họa thành công hình ảnh cậu bé Lụm còi lạc quan, yêu đời. Dù bị mẹ bỏ rơi nhưng Lụm chưa bao giờ thôi hy vọng về ngày đoàn tụ. Câu nói "Thế nào má đi qua má cũng nhìn ra tao. Mai mốt bị rầy, bị đòn cho đã" vừa thể hiện sự hồn nhiên của đứa trẻ, vừa chất chứa niềm tin mãnh liệt vào tình mẫu tử thiêng liêng.

Có thể thấy, bằng ngòi bút tài hoa và tình yêu thương sâu sắc dành cho trẻ em, cả Nam Cao và Nguyễn Ngọc Tư đều thành công khi khắc họa chân thực cuộc sống và số phận của trẻ em trong hai hoàn cảnh xã hội khác nhau. Nếu Nam Cao khiến người đọc day dứt, ám ảnh bởi bi kịch của những đứa trẻ bơ vơ, thì Nguyễn Ngọc Tư lại sưởi ấm trái tim người đọc bằng ánh sáng của tình yêu thương, khát vọng về một cuộc sống tốt đẹp hơn.

Mẫu số 3

Văn học thiếu nhi Việt Nam luôn dành sự quan tâm đặc biệt đến thế giới trẻ thơ, phản ánh cuộc sống, tâm hồn và khát vọng của các em. Trong dòng chảy ấy, hai tác phẩm Từ ngày mẹ chết (Nguyễn Bùi Vợi) và Lụm còi (Trần Đăng Khoa) để lại dấu ấn sâu đậm. Nếu Từ ngày mẹ chết là tiếng lòng đau thương của một đứa trẻ mất mẹ, thì Lụm còi là hình ảnh cậu bé khuyết tật nhưng giàu nghị lực, lạc quan giữa đời thường. Cả hai đều chứa chan tình thương, gợi lên những bài học nhân sinh sâu sắc về tình mẫu tử, tình người và nghị lực sống.

Trước hết, cả hai tác phẩm đều viết về thiếu nhi – những mảnh đời bé nhỏ nhưng lại gợi xúc động lớn lao. Nhân vật chính trong Từ ngày mẹ chết là đứa trẻ chịu mất mát tình mẫu tử; còn Lụm còi là cậu bé khuyết tật về thể xác nhưng giàu nghị lực. Cả hai đều là “những đứa trẻ đặc biệt” mà nhà văn đã ưu ái dành ngòi bút để soi chiếu, gửi gắm niềm tin và tình yêu thương.

Điểm chung thứ hai là giá trị nhân văn. Cả hai tác phẩm đều gợi lên lòng trắc ẩn, tình cảm thương yêu đối với những số phận nhỏ bé. Nguyễn Bùi Vợi cảm thông sâu sắc với nỗi đau mất mẹ của đứa trẻ, còn Trần Đăng Khoa ngợi ca tinh thần sống mạnh mẽ, khát vọng hòa nhập đời thường của Lụm. Qua đó, các tác giả đều khẳng định: dù hoàn cảnh có nghiệt ngã, tình yêu thương và nghị lực sống vẫn luôn hiện hữu, giúp con người vượt qua bất hạnh.

Tuy cùng viết về trẻ thơ, Từ ngày mẹ chết và Lụm còi lại khác biệt về cảm hứng chủ đạo. Ở Từ ngày mẹ chết, cảm hứng chủ đạo là nỗi đau thương và mất mát. Tác phẩm ghi lại tiếng lòng đau đớn của một đứa trẻ khi mất đi người mẹ – nguồn sống, điểm tựa tinh thần. Những câu chữ chan chứa cảm xúc khiến người đọc đồng cảm, rơi nước mắt. Tình mẫu tử hiện lên thiêng liêng, bất diệt, và cái chết của mẹ để lại khoảng trống mênh mông trong tâm hồn con. Tác phẩm thiên về cảm xúc bi thương, gợi sự xót xa, day dứt.

Ngược lại, Lụm còi mang cảm hứng lạc quan, kiên cường. Dù bị gọi bằng biệt danh “còi” vì thân hình nhỏ bé, khiếm khuyết, Lụm vẫn hiện lên đáng yêu, hồn nhiên, tràn đầy sức sống. Cậu bé không bi lụy mà sống mạnh mẽ, hòa đồng với bạn bè, mang đến năng lượng tích cực. Thông điệp tác phẩm là: dù thân thể không vẹn toàn, con người vẫn có thể sống vui, sống có ích bằng niềm tin và nghị lực.

Về phương diện nghệ thuật, Từ ngày mẹ chết được viết với giọng điệu trữ tình, ngôn ngữ giàu chất thơ, thiên về biểu cảm nội tâm. Ngược lại, Lụm còi giàu chất tự sự, đời thường, hồn nhiên, gần gũi với tiếng nói của trẻ em. Nếu Nguyễn Bùi Vợi chọn nỗi đau để lay động, thì Trần Đăng Khoa chọn sự hồn nhiên để gieo vào lòng người đọc niềm tin yêu cuộc sống.

Hai tác phẩm bổ sung và soi sáng lẫn nhau. Từ ngày mẹ chết nhắc nhở chúng ta về sự thiêng liêng của tình mẫu tử, về nỗi đau không gì bù đắp khi mất mẹ. Tác phẩm khiến mỗi người biết trân trọng hơn tình cảm gia đình, biết yêu thương, hiếu thảo khi cha mẹ còn hiện diện.

Trong khi đó, Lụm còi mang lại nguồn cảm hứng sống mãnh liệt. Hình ảnh cậu bé còi cọc nhưng hồn nhiên khẳng định rằng: những khiếm khuyết thân thể không thể đánh bại nghị lực và niềm tin của con người. Đây là lời động viên đối với những ai đang gặp khó khăn, giúp họ tự tin hơn vào giá trị bản thân.

Cả hai tác phẩm, một bên nghiêng về bi kịch, một bên về nghị lực, nhưng đều toát lên cái nhìn nhân đạo của nhà văn. Đó là sự quan tâm đến thân phận trẻ em – những đối tượng dễ bị tổn thương nhất trong xã hội. Qua đó, văn học trở thành tiếng nói yêu thương, nâng đỡ tâm hồn con người.

Lụm còi và Từ ngày mẹ chết là hai tác phẩm tiêu biểu trong văn học thiếu nhi Việt Nam, mỗi tác phẩm mang sắc thái riêng nhưng đều giàu giá trị nhân văn. Một tác phẩm khơi dậy lòng hiếu thảo và sự trân trọng tình mẫu tử, một tác phẩm khích lệ tinh thần lạc quan, nghị lực vượt lên số phận. Đặt cạnh nhau, chúng tạo nên bức tranh đa diện về đời sống trẻ thơ: vừa có nỗi đau, vừa có niềm tin, vừa mất mát, vừa nghị lực. Cả hai cùng khẳng định: tình yêu thương và nghị lực sống chính là sức mạnh giúp con người vượt qua bất hạnh. Bởi vậy, dù viết cho thiếu nhi, hai tác phẩm vẫn có sức lay động sâu sắc đối với mọi thế hệ bạn đọc, để lại bài học nhân sinh quý giá cho cuộc đời.

6. Những lỗi thường gặp

• Phân tích riêng từng tác phẩm, đến cuối mới viết vài câu so sánh. Đây là lỗi phổ biến nhất
• Chỉ ra điểm giống nhau mà không làm rõ điểm khác biệt
• Không lí giải nguyên nhân của sự giống và khác nhau